Misbah Library
علامه محمدباقر مجلسی 2 169
ترجمهٔ فارسی: گروه مترجمان، نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور

«2»- ير، بصائر الدرجات عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحَسَنِ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ مِيرَاثِ الْعِلْمِ مَا بَلَغَ أَ جَوَامِعُ مِنَ الْعِلْمِ أَمْ يُفَسِّرُ كُلَّ شَيْ ءٍ مِنْ هَذِهِ الْأُمُورِ الَّتِي يَتَكَلَّمُ فِيهَا النَّاسُ مِنَ الطَّلَاقِ وَ الْفَرَائِضِ فَقَالَ إِنَّ عَلِيّاً عليه السلام كَتَبَ الْعِلْمَ كُلَّهُ وَ الْفَرَائِضَ فَلَوْ ظَهَرَ أَمْرُنَا لَمْ يَكُنْ مِنْ شَيْ ءٍ إِلَّا وَ فِيهِ سُنَّةٌ يُمْضِيهَا.

بصائر الدرجات: محمد بن مسلم می گوید: از امام علیه السلام از میراث دانش پرسیدم که آیا قواعد کلیه است که از آن احکام را استخراج می کنید، یا این که درباره اموری مانند طلاق و ارث که مردم در آن گفت و گو می کنند، روایت و نص مخصوصی وجود دارد؟ فرمود: علی علیه السلام همه علوم و فرائض را نوشته است، اگر حکومت دست ما باشد، سنت پاسخ گوی همه چیز است که قائم ما آن را اجرا خواهد کرد.

بيان: قوله ما بلغ بدل من ميراث العلم أي ما بلغ منه إليكم أ جوامع أي ضوابط كلية يستنبط منها خصوصيات الأحكام أو ورد في كل من تلك الخصوصيات نص مخصوص قوله عليه السلام يمضيها على الغيبة أي صاحب الأمر أو على التكلم.

«ما بلغ» در حدیث بدل (میراث العلم) است، یعنی میراث علم که به شما رسیده است «اجوامع؟» آیا میراث علم قواعد کلیه است که خصوصیات احکام از آنها استنباط می شود، یا در هر مورد نص مخصوص آمده است. «یمضیها علی الغیبة» هیچ سنتی نمی ماند مگر این که امام زمان (عج) آن را اجراء می کند یا در مورد آن سخن می گوید.

«3»- ير، بصائر الدرجات عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْأَهْوَازِيِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِيرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ أَبِي أُسَامَةَ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام وَ عِنْدَهُ رَجُلٌ مِنَ الْمُغِيرِيَّةِ ١ فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْ ءٍ مِنَ السُّنَنِ فَقَالَ مَا مِنْ شَيْ ءٍ يَحْتَاجُ إِلَيْهِ وُلْدُ آدَمَ إِلَّا وَ قَدْ خَرَجَتْ فِيهِ السُّنَّةُ مِنَ اللَّهِ وَ مِنْ رَسُولِهِ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ مَا احْتَجَّ عَلَيْنَا بِمَا احْتَجَّ فَقَالَ الْمُغِيرِيُّ وَ بِمَا احْتَجَّ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَوْلُهُ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي حَتَّى فَرَغَ مِنَ الْآيَةِ فَلَوْ لَمْ يُكْمِلْ سُنَّتَهُ وَ فَرَائِضَهُ وَ مَا يَحْتَاجُ إِلَيْهِ النَّاسُ مَا احْتَجَّ بِهِ ٢.

بصائر الدرجات: ابی اسامه می گوید: نزد امام صادق علیه السلام بودم و شخصی از گروه مغیریه نیز وجود داشت و درباره بعضی از سنت ها سؤال کرد. امام فرمود: تمام احتیاجات بنی آدم در سنت خدا و رسول بیان گشته است، اگر چنین نبود، خداوند بر ما احتجاج نمی کرد. مغیری گوید: سؤال کردم احتجاج خدا کدام است؟ امام صادق علیه السلام فرمود: قول خدای متعال: «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضیتُ لَکُمُ اْلإِسْلامَ دینًا فَمَنِ اضْطُرّ فی مَخْمَصَةٍ غَیْرَ مُتَجانِفٍ ِلإِثْمٍ فَإِنّ اللّهَ غَفُورٌ رَحیمٌ»، {امروز دین شما را برایتان کامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانیدم، و اسلام را برای شما [به عنوان] آیینی برگزیدم. و هر کس دچار گرسنگی شود، بی آنکه به گناه متمایل باشد [اگر از آنچه منع شده است بخورد]، بی تردید، خدا آمرزنده مهربان است.} اگر سنت و فرائض خدا و مسائل مورد احتیاج خدا کامل نمی بود، خدا به این آیه احتجاج نمی کرد.

«4»- سن، المحاسن بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِسْمَاعِيلَ الْمِيثَمِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ مُوسَى عليه السلام قَالَ: أَتَاهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى اللّٰه عليه و آله بِمَا اكْتَفَوْا بِهِ فِي عَهْدِهِ وَ اسْتَغْنَوْا بِهِ مِنْ بَعْدِهِ.

المحاسن: محمد بن حکیم از امام هفتم علیه السلام روایت می‌کند که فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله آنچه را که در زمان او ایشان را بسنده بود و پس از او بی‌نیازشان می‌کرد، برایشان آورد.

(١)1- هم اتباع المغيرة بن سعيد لعنه اللّٰه و لعنهم، أورده أصحابنا في تراجمهم و بالغوا في ذمه و لعنوه و تبرءوا منه. قال صاحب منتهى المقال: المغيرية اتباع المغيرة بن سعيد لعنه اللّٰه قالوا: ان اللّٰه جسم على صورة رجل من نور على راسه تاج من نور، و قلبه منبع الحكمة. و نقل عن الوحيد أنّه قال: و ربما يظهر من التراجم كونهم من الغلاة و بعضهم نسبوه اليهم. أقول: و أورد ترجمتهم البغداديّ في الفرق بين الفرق، و الشهرستاني في كتابه الملل و النحل، قال البغداديّ في ص 36: كان المغيرة بن سعيد العجليّ في صلاته في التشبيه يقول لاصحابه: ان المهدي المنتظر محمّد بن عبد اللّٰه بن الحسن بن الحسن بن عليّ، و يستدل على ذلك بان اسمه محمّد كاسم رسول اللّٰه صلّى اللّٰه عليه و آله و اسم أبيه عبد اللّٰه كاسم أبی رسول اللّٰه صلّى اللّٰه عليه و آله، و قال: في الحديث عن النبيّ صلوات اللّٰه عليه و آله قوله في المهدي: ان اسمه يوافق اسمی، و اسم أبيه اسم أبي. و أورد الشهرستاني ما قال في التشبيه في كتابهآنان پیروان مغیرة بن سعید ـ که خدا او و ایشان را لعنت کند ـ هستند. اصحاب ما در شرح حال‌ها او را آورده و در نکوهشش مبالغه کرده و لعنش نموده و از او بیزاری جسته‌اند. صاحب «منتهی المقال» گوید: مغیریه پیروان مغیرة بن سعید ـ لعنه الله ـ اند و گفته‌اند: خدا جسمی است به شکل مردی از نور، که بر سرش تاجی از نور است و دلش سرچشمه حکمت. و از وحید نقل شده که گفت: چه بسا از شرح حال‌ها برمی‌آید که ایشان از غلات‌اند و برخی او را به آنان نسبت داده‌اند. می‌گویم: بغدادی در «الفرق بین الفرق» و شهرستانی در «الملل و النحل» شرح حال آنان را آورده‌اند. بغدادی در ص ۳۶ گوید: مغیرة بن سعید عجلی در غلو خود در تشبیه، به یارانش می‌گفت: مهدی منتظر، محمد بن عبدالله بن الحسن بن الحسن بن علی است، و بر این استدلال می‌کرد که نامش محمد است همچون نام رسول خدا صلی الله علیه و آله، و نام پدرش عبدالله است همچون نام پدر رسول خدا صلی الله علیه و آله؛ و گفت: در حدیثی از پیامبر صلوات الله علیه و آله درباره مهدی آمده است که نام او با نام من و نام پدرش با نام پدرم موافق است. و شهرستانی آنچه را او در تشبیه گفته، در کتاب خود آورده است.
(٢)2- ياتي بقية المباحثة الواقعة بين أبي عبد اللّٰه عليه السلام و الرجل في الحديث 12باقیِ گفتگوی میان ابوعبدالله علیه السلام و آن مرد در حدیث ۱۲ می‌آید.