عَلَيْهِ الدُّنْيَا وَ إِبْلِيسُ وَ الْخَلْقُ وَ لَا يَطْلُبُ الدُّنْيَا تَكَاثُراً وَ تَفَاخُراً وَ لَا يَطْلُبُ مَا عِنْدَ النَّاسِ عِزّاً وَ عُلُوّاً وَ لَا يَدَعُ أَيَّامَهُ بَاطِلًا فَهَذَا أَوَّلُ دَرَجَةِ التُّقَى قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لا فَساداً وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ قُلْتُ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَوْصِنِي قَالَ أُوصِيكَ بِتِسْعَةِ أَشْيَاءَ فَإِنَّهَا وَصِيَّتِي لِمُرِيدِي الطَّرِيقِ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى وَ اللَّهَ أَسْأَلُ أَنْ يُوَفِّقَكَ لِاسْتِعْمَالِهِ ثَلَاثَةٌ مِنْهَا فِي رِيَاضَةِ النَّفْسِ ١وَ ثَلَاثَةٌ مِنْهَا فِي الْحِلْمِ وَ ثَلَاثَةٌ مِنْهَا فِي الْعِلْمِ فَاحْفَظْهَا وَ إِيَّاكَ وَ التَّهَاوُنَ بِهَا قَالَ عُنْوَانُ فَفَرَّغْتُ قَلْبِي لَهُ فَقَالَ أَمَّا اللَّوَاتِي فِي الرِّيَاضَةِ فَإِيَّاكَ أَنْ تَأْكُلَ مَا لَا تَشْتَهِيهِ فَإِنَّهُ يُورِثُ الْحَمَاقَةَ وَ الْبَلَهَ وَ لَا تَأْكُلْ إِلَّا عِنْدَ الْجُوعِ وَ إِذَا أَكَلْتَ فَكُلْ حَلَالًا وَ سَمِّ اللَّهَ وَ اذْكُرْ حَدِيثَ الرَّسُولِ صلى اللّٰه عليه و آله مَا مَلَأَ آدَمِيٌّ وِعَاءً شَرّاً مِنْ بَطْنِهِ فَإِنْ كَانَ وَ لَا بُدَّ فَثُلُثٌ لِطَعَامِهِ وَ ثُلُثٌ لِشَرَابِهِ وَ ثُلُثٌ لِنَفَسِهِ وَ أَمَّا اللَّوَاتِي فِي الْحِلْمِ فَمَنْ قَالَ لَكَ إِنْ قُلْتَ وَاحِدَةً سَمِعْتَ عَشْراً فَقُلْ إِنْ قُلْتَ عَشْراً لَمْ تَسْمَعْ وَاحِدَةً وَ مَنْ شَتَمَكَ فَقُلْ لَهُ إِنْ كُنْتَ صَادِقاً فِيمَا تَقُولُ فَأَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ يَغْفِرَ لِي وَ إِنْ كُنْتَ كَاذِباً فِيمَا تَقُولُ فَاللَّهَ أَسْأَلُ أَنْ يَغْفِرَ لَكَ وَ مَنْ وَعَدَكَ بِالْخَنَا ٢فَعِدْهُ بِالنَّصِيحَةِ وَ الرِّعَاءِ وَ أَمَّا اللَّوَاتِي فِي الْعِلْمِ فَاسْأَلِ الْعُلَمَاءَ مَا جَهِلْتَ وَ إِيَّاكَ أَنْ تَسْأَلَهُمْ تَعَنُّتاً وَ تَجْرِبَةً وَ إِيَّاكَ أَنْ تَعْمَلَ بِرَأْيِكَ شَيْئاً وَ خُذْ بِالاحْتِيَاطِ فِي جَمِيعِ مَا تَجِدُ إِلَيْهِ سَبِيلًا وَ اهْرُبْ مِنَ الْفُتْيَا هَرَبَكَ مِنَ الْأَسَدِ وَ لَا تَجْعَلْ رَقَبَتَكَ لِلنَّاسِ جِسْراً قُمْ عَنِّي يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ فَقَدْ نَصَحْتُ لَكَ وَ لَا تُفْسِدْ عَلَيَّ وِرْدِي فَإِنِّي امْرُؤٌ ضَنِينٌ بِنَفْسِي وَ السَّلامُ عَلى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدى

بر او دنیا و ابلیس و خلق؛ و دنیا را برای فزون‌خواهی و فخرفروشی نمی‌جوید و آنچه را نزد مردم است برای عزّت و برتری نمی‌طلبد و روزهایش را به بیهودگی نمی‌گذراند. و این نخستین پلّهٔ پرهیزگاری است. خدای تبارک و تعالی فرمود: «تِلْکَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِینَ لا یُرِیدُونَ عُلُوًّا فِی الْأَرْضِ وَ لا فَساداً وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ». گفتم: ای ابوعبدالله، مرا سفارشی کن. فرمود: تو را به نُه چیز سفارش می‌کنم، که آن سفارش من است به خواهندگان راه به‌سوی خدای تعالی؛ و از خدا می‌خواهم که تو را به کار بستن آن توفیق دهد. سه تای آن در پروردن نفس است (۱)، و سه تای آن در بردباری، و سه تای آن در دانش. پس آنها را نگاه دار و مبادا در آنها سستی کنی. عنوان گفت: پس دل خویش را برای او تهی کردم. فرمود: اما آنها که در پروردن نفس‌اند: مبادا آنچه را اشتها نداری بخوری، که آن کم‌خردی و کودنی می‌آورد؛ و جز به هنگام گرسنگی مخور؛ و چون خوردی، حلال بخور و نام خدا ببر و حدیث پیامبر صلی الله علیه و آله را یاد کن: هیچ آدمی ظرفی بدتر از شکم خویش پر نکرد؛ و اگر ناچار بود، یک‌سوم برای خوراکش و یک‌سوم برای نوشیدنی‌اش و یک‌سوم برای نفس‌کشیدنش. و اما آنها که در بردباری‌اند: هر که به تو گفت اگر یکی بگویی ده تا می‌شنوی، بگو اگر ده تا بگویی یکی هم نمی‌شنوی؛ و هر که تو را دشنام داد، به او بگو اگر در آنچه می‌گویی راستگویی، از خدا می‌خواهم مرا بیامرزد، و اگر در آنچه می‌گویی دروغگویی، از خدا می‌خواهم تو را بیامرزد؛ و هر که تو را به زشت‌گویی (۲) وعده داد، تو او را به خیرخواهی و مراعات وعده ده. و اما آنها که در دانش‌اند: آنچه را نمی‌دانی از عالمان بپرس، و مبادا از ایشان برای به‌تنگ‌آوردن و آزمودن بپرسی؛ و مبادا چیزی را به رأی خویش انجام دهی؛ و در هر آنچه راهی به آن می‌یابی، احتیاط را برگیر؛ و از فتوادادن بگریز چنان‌که از شیر می‌گریزی؛ و گردن خویش را پل مردم مساز. ای ابوعبدالله، از نزد من برخیز، که تو را خیرخواهی کردم؛ و وِرد مرا بر من تباه مکن، که من مردی هستم بر خویشتن بخیل. «وَ السَّلامُ عَلی مَنِ اتَّبَعَ الْهُدی».

«18»- مُنْيَةُ الْمُرِيدِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى اللّٰه عليه و آله أَنَّ مُوسَى عليه السلام لَقِىَ الْخَضِرَ عليه السلام فَقَالَ أَوْصِنِي فَقَالَ الْخَضِرُ يَا طَالِبَ الْعِلْمِ إِنَّ الْقَائِلَ أَقَلُّ مَلَالَةً مِنَ الْمُسْتَمِعِ فَلَا تُمِلَ

«۱۸» - منیة المرید: از پیامبر صلی الله علیه و آله که موسی علیه السلام خضر علیه السلام را دیدار کرد و گفت: مرا سفارشی کن. خضر گفت: ای جویندهٔ دانش، همانا گوینده کمتر از شنونده خسته می‌شود؛ پس خسته مکن