الصِّدْقِ وَ مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَى عَبْدٍ مِنْ عِبَادِهِ نِعْمَةً أَنْعَمَ وَ أَعْظَمَ وَ أَرْفَعَ وَ أَجْزَلَ وَ أَبْهَى مِنَ الْحِكْمَةِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ أَيْ لَا يَعْلَمُ مَا أَوْدَعْتُ وَ هَيَّأْتُ فِي الْحِكْمَةِ إِلَّا مَنِ اسْتَخْلَصْتُهُ لِنَفْسِي وَ خَصَصْتُهُ بِهَا وَ الْحِكْمَةُ هِيَ الثَّبَاتُ وَ صِفَةُ الْحَكِيمِ الثَّبَاتُ عِنْدَ أَوَائِلِ الْأُمُورِ وَ الْوُقُوفُ عِنْدَ عَوَاقِبِهَا وَ هُوَ هَادِي خَلْقِ اللَّهِ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى اللّٰه عليه و آله لِعَلِيٍّ عليه السلام لَأَنْ يَهْدِيَ اللَّهُ عَلَى يَدَيْكَ عَبْداً مِنْ عِبَادِ اللَّهِ خَيْرٌ لَكَ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ مِنْ مَشَارِقِهَا إِلَى مَغَارِبِهَا.

راستی؛ و خدا بر هیچ بنده‌ای از بندگانش نعمتی نیکوتر و بزرگ‌تر و بلندتر و سرشارتر و درخشان‌تر از حکمت ارزانی نداشته است. خدای عز و جل فرمود: «یُؤْتِی الْحِکْمَةَ مَنْ یَشاءُ وَ مَنْ یُؤْتَ الْحِکْمَةَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْراً کَثِیراً وَ ما یَذَّکَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ»؛ یعنی آنچه را در حکمت به ودیعت نهاده و آماده کرده‌ام، جز آن که او را برای خویش برگزیده‌ام و به آن ویژه‌اش ساخته‌ام نمی‌داند. و حکمت همان استواری است؛ و صفت حکیم استواری در آغاز کارها و درنگ در فرجام‌های آنهاست؛ و او راهنمای آفریدگان خدا به‌سوی خدای تعالی است. رسول خدا صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرمود: اگر خدا به دست تو بنده‌ای از بندگانش را هدایت کند، برای تو بهتر است از هر آنچه خورشید بر آن تابیده، از خاورهایش تا باخترهایش.

بيان: ضياء المعرفة الإضافة إما بيانية أو لامية و على الأخير فالمراد النور الحاصل في القلب بسبب المعرفة أو العلوم الفائضة بعدها و الثبات عند أوائل الأمور عدم التزلزل من الفتن الحادثة عند الشروع في عمل من أعمال الخير و كذا الوقوف عند عواقبها و أواخرها و ما يترتب عليها من المفاسد الدنيوية.

بیان: «ضیاء المعرفة»: اضافه یا بیانیه است یا لامیه؛ و بنا بر دوم، مقصود نوری است که به سبب معرفت در دل پدید می‌آید، یا دانش‌هایی که پس از آن فرو می‌ریزد. و «استواری در آغاز کارها» یعنی نلرزیدن از فتنه‌هایی که هنگام آغازکردن کاری از کارهای خیر پیش می‌آید؛ و همچنین درنگ در فرجام‌ها و پایان‌های آنها و آنچه از تباهی‌های دنیوی بر آنها مترتّب می‌شود.

«27»- غو، غوالي اللئالي عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى اللّٰه عليه و آله مَنْ يُرِدِ اللَّهُ بِهِ خَيْراً يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ.

«۲۷» - غو، غوالی اللئالی: از معمر، از زهری، از سعید بن مسیّب، از ابوهریره، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: خدا برای هر که خیری بخواهد، او را در دین فهیم می‌گرداند.

نوادر الراوندي، بإسناده عن موسى بن جعفر عن آبائه عن النبي صلى اللّٰه عليه و آله مثله.

نوادر راوندی، به اسنادش از موسی بن جعفر، از پدرانش، از پیامبر صلی الله علیه و آله، همانند آن.

«28»- وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى اللّٰه عليه و آله مِنْ حُسْنِ إِسْلَامِ الْمَرْءِ تَرْكُهُ مَا لَا يَعْنِيهِ.

«۲۸» - و به همین اسناد، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: از نیکویی اسلام آدمی آن است که آنچه را به کار او نمی‌آید وانهد.

«29»- سر، السرائر فِي جَامِعِ الْبَزَنْطِيِّ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عليه السلام قَالَ قَالَ عَلِيٌّ عليه السلام قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى اللّٰه عليه و آله نِعْمَ الرَّجُلُ الْفَقِيهُ فِي الدِّينِ إِنِ احْتِيجَ إِلَيْهِ نَفَعَ وَ إِنْ لَمْ يُحْتَجْ إِلَيْهِ نَفَعَ نَفْسَهُ.

«۲۹» - سر، السرائر: در جامع بزنطی، از ابوبصیر، از ابوعبدالله، از پدرش علیه السلام، فرمود: علی علیه السلام فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: چه نیک مردی است فقیه در دین! اگر به او نیاز افتد سود می‌رساند، و اگر نیازی به او نباشد، خویشتن را سود می‌رساند.

«30»- غو، غوالي اللئالي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى اللّٰه عليه و آله لِكُلِّ شَيْ ءٍ عِمَادٌ وَ عِمَادُ هَذَا الدِّينِ الْفِقْهُ.

«۳۰» - غو، غوالی اللئالی: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هر چیزی را ستونی است و ستون این دین، فقه است.

«31»- وَ قَالَ صلى اللّٰه عليه و آله الْفُقَهَاءُ أُمَنَاءُ الرَّسُولِ.

«۳۱» - و فرمود صلی الله علیه و آله: فقیهان امینان پیامبرند.

«32»- وَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ لِوَلَدِهِ مُحَمَّدٍ تَفَقَّهْ فِي الدِّينِ فَإِنَّ الْفُقَهَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ.

«۳۲» - و امیرالمؤمنین صلوات الله علیه به فرزندش محمد فرمود: در دین فهم بجوی، که فقیهان وارثان پیامبران‌اند.