ابْنِ زِيَادٍ ١قَالَ: سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ عليهما السلام وَ قَدْ سُئِلَ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ لِلْعَبْدِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَ كُنْتَ عَالِماً فَإِنْ قَالَ نَعَمْ قَالَ لَهُ أَ فَلَا عَمِلْتَ بِمَا عَلِمْتَ وَ إِنْ قَالَ كُنْتُ جَاهِلًا قَالَ لَهُ أَ فَلَا تَعَلَّمْتَ حَتَّى تَعْمَلَ فَيَخْصِمُهُ وَ ذَلِكَ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ.

ابن زیاد (۱)، گفت: از جعفر بن محمد علیهما السلام شنیدم — و از او دربارهٔ سخن خدای تعالی «فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ» پرسیده شده بود — که فرمود: همانا خدای تعالی روز رستاخیز به بنده می‌گوید: آیا دانا بودی؟ اگر بگوید آری، به او می‌گوید: پس چرا به آنچه می‌دانستی کار نکردی؟ و اگر بگوید نادان بودم، به او می‌گوید: پس چرا نیاموختی تا کار کنی؟ و بدین‌سان بر او چیره می‌شود؛ و این همان حجّت رسا است.

«59»- م، تفسير الإمام عليه السلام قَالَ الْإِمَامُ عليه السلام دَخَلَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيُّ عَلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام يَا جَابِرُ قِوَامُ هَذِهِ الدُّنْيَا بِأَرْبَعَةٍ عَالِمٌ يَسْتَعْمِلُ عِلْمَهُ وَ جَاهِلٌ لَا يَسْتَنْكِفُ أَنْ يَتَعَلَّمَ وَ غَنِيٌّ جَوَادٌ بِمَعْرُوفِهِ وَ فَقِيرٌ لَا يَبِيعُ آخِرَتَهُ بِدُنْيَا غَيْرِهِ ثُمَّ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام فَإِذَا كَتَمَ الْعَالِمُ الْعِلْمَ أَهْلَهُ وَ زَهَا الْجَاهِلُ فِي تَعَلُّمِ مَا لَا بُدَّ مِنْهُ وَ بَخِلَ الْغَنِيُّ بِمَعْرُوفِهِ وَ بَاعَ الْفَقِيرُ دِينَهُ بِدُنْيَا غَيْرِهِ حَلَّ الْبَلَاءُ وَ عَظُمَ الْعِقَابُ.

«۵۹» - م، تفسیر امام علیه السلام: امام علیه السلام فرمود: جابر بن عبدالله انصاری بر امیرالمؤمنین علیه السلام وارد شد؛ امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: ای جابر، برپایی این دنیا به چهار کس است: عالمی که دانش خویش را به کار بندد، و نادانی که از آموختن سر باز نزند، و توانگری که در نیکوکاری خویش بخشنده باشد، و نیازمندی که آخرت خود را به دنیای دیگری نفروشد. سپس امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: پس چون عالم دانش را از اهلش پنهان دارد، و نادان در آموختن آنچه از آن گزیری نیست خودبینی ورزد، و توانگر در نیکوکاری خویش بخل ورزد، و نیازمند دین خود را به دنیای دیگری بفروشد، بلا فرود آید و کیفر بزرگ گردد.

«60»- جع، جامع الأخبار عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى اللّٰه عليه و آله يَا أَبَا ذَرٍّ مَنْ خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ يَلْتَمِسُ بَاباً مِنَ الْعِلْمِ كَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ بِكُلِّ قَدَمٍ ثَوَابَ نَبِيٍّ مِنَ الْأَنْبِيَاءِ وَ أَعْطَاهُ اللَّهُ بِكُلِّ حَرْفٍ يَسْمَعُ أَوْ يَكْتُبُ مَدِينَةً فِي الْجَنَّةِ وَ طَالِبُ الْعِلْمِ أَحَبَّهُ اللَّهُ وَ أَحَبَّهُ الْمَلَائِكَةُ وَ أَحَبَّهُ النَّبِيُّونَ وَ لَا يُحِبُّ الْعِلْمَ إِلَّا السَّعِيدُ فَطُوبَى لِطَالِبِ الْعِلْمِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ مَنْ خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ يَلْتَمِسُ بَاباً مِنَ الْعِلْمِ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِكُلِّ قَدَمٍ ثَوَابَ شَهِيدٍ مِنْ شُهَدَاءِ بَدْرٍ وَ طَالِبُ الْعِلْمِ حَبِيبُ اللَّهِ وَ مَنْ أَحَبَّ الْعِلْمَ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ وَ يُصْبِحُ وَ يُمْسِي فِي رِضَا اللَّهِ وَ لَا يَخْرُجُ مِنَ الدُّنْيَا حَتَّى يَشْرَبَ مِنَ الْكَوْثَرِ وَ يَأْكُلَ مِنْ ثَمَرَةِ الْجَنَّةِ وَ يَكُونُ فِي الْجَنَّةِ رَفِيقَ خَضِرٍ عليه السلام وَ هَذَا كُلُّهُ تَحْتَ هَذِهِ الْآيَةِ يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ

«۶۰» - جع، جامع الأخبار: از ابوذر، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: ای ابوذر، هر که از خانهٔ خویش بیرون رود و دری از دانش بجوید، خدای عز و جل برای او در برابر هر گام پاداش پیامبری از پیامبران بنویسد؛ و خدا در برابر هر حرفی که بشنود یا بنویسد، شهری در بهشت به او دهد. و جویندهٔ دانش را خدا دوست دارد و فرشتگان دوست دارند و پیامبران دوست دارند؛ و دانش را جز نیک‌بخت دوست نمی‌دارد. پس خوشا جویندهٔ دانش در روز رستاخیز! و هر که از خانهٔ خویش بیرون رود و دری از دانش بجوید، خدا برای او در برابر هر گام پاداش شهیدی از شهیدان بدر بنویسد. و جویندهٔ دانش دوست خداست، و هر که دانش را دوست بدارد بهشت بر او واجب شود، و شب و روز را در خشنودی خدا به سر برد و از دنیا بیرون نرود تا آنکه از کوثر بنوشد و از میوهٔ بهشت بخورد و در بهشت همراه خضر علیه السلام باشد. و همهٔ این‌ها زیر این آیه است: «یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ»

بيان: المراد بثواب النبي إما ثواب عمل من أعماله أو ثوابه الاستحقاقي فإنه قليل بالنظر إلى ما يتفضل اللّٰه تعالى عليه من الثواب و كذا الشهيد.

بیان: مقصود از پاداش پیامبر، یا پاداش یکی از کارهای اوست، یا پاداش استحقاقی او؛ زیرا آن در سنجش با پاداشی که خدای تعالی از سر تفضّل به او می‌بخشد اندک است. و در مورد شهید نیز چنین است.