وَ التَّحَرُّجُ وَ الْيَقِينُ وَ حُبُّ النَّجَاةِ وَ طَاعَةُ الرَّحْمَنِ وَ تَعْظِيمُ الْبُرْهَانِ وَ اجْتِنَابُ الشَّيْطَانِ وَ الْإِجَابَةُ لِلْعَدْلِ وَ قَوْلُ الْحَقِّ فَهَذَا مَا أَصَابَ الْعَاقِلُ بِمُدَاوَمَةِ الْخَيْرِ فَطُوبَى لِمَنْ ذَكَرَ مَا أَمَامَهُ وَ ذَكَرَ قِيَامَهُ وَ اعْتَبَرَ بِالْفَنَاءِ وَ أَمَّا كَرَاهِيَةُ الشَّرِّ فَيَتَشَعَّبُ مِنْهُ الْوَقَارُ وَ الصَّبْرُ وَ النَّصْرُ وَ الِاسْتِقَامَةُ عَلَى الْمِنْهَاجِ وَ الْمُدَاوَمَةُ عَلَى الرَّشَادِ وَ الْإِيمَانُ بِاللَّهِ وَ التَّوَفُّرُ وَ الْإِخْلَاصُ وَ تَرْكُ مَا لَا يَعْنِيهِ وَ الْمُحَافَظَةُ عَلَى مَا يَنْفَعُهُ فَهَذَا مَا أَصَابَ الْعَاقِلُ بِالْكَرَاهِيَةِ لِلشَّرِّ فَطُوبَى لِمَنْ أَقَامَ الْحَقَّ لِلَّهِ وَ تَمَسَّكَ بِعُرَى سَبِيلِ اللَّهِ وَ أَمَّا طَاعَةُ النَّاصِحِ فَيَتَشَعَّبُ مِنْهَا الزِّيَادَةُ فِي الْعَقْلِ وَ كَمَالُ اللُّبِّ وَ مَحْمَدَةُ الْعَوَاقِبِ وَ النَّجَاةُ مِنَ اللَّوْمِ وَ الْقَبُولُ وَ الْمَوَدَّةُ وَ الْإِسْرَاجُ وَ الْإِنْصَافُ وَ التَّقَدُّمُ فِي الْأُمُورِ وَ الْقُوَّةُ عَلَى طَاعَةِ اللَّهِ فَطُوبَى لِمَنْ سَلِمَ مِنْ مَصَارِعِ الْهَوَى فَهَذِهِ الْخِصَالُ كُلُّهَا يَتَشَعَّبُ مِنَ الْعَقْلِ قَالَ شَمْعُونُ فَأَخْبِرْنِي عَنْ أَعْلَامِ الْجَاهِلِ ١فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى اللّٰه عليه و آله إِنْ صَحِبْتَهُ عَنَّاكَ وَ إِنِ اعْتَزَلْتَهُ شَتَمَكَ وَ إِنْ أَعْطَاكَ مَنَّ عَلَيْكَ وَ إِنْ أَعْطَيْتَهُ كَفَرَكَ وَ إِنْ أَسْرَرْتَ إِلَيْهِ خَانَكَ وَ إِنْ أَسَرَّ إِلَيْكَ اتَّهَمَكَ وَ إِنِ اسْتَغْنَى بَطِرَ ٢وَ كَانَ فَظّاً غَلِيظاً وَ إِنْ افْتَقَرَ جَحَدَ نِعْمَةَ اللَّهِ وَ لَمْ يَتَحَرَّجْ وَ إِنْ فَرِحَ أَسْرَفَ وَ طَغَى وَ إِنْ حَزِنَ آيَسَ وَ إِنْ ضَحِكَ فَهِقَ وَ إِنْ بَكَى خَارَ يَقَعُ فِي الْأَبْرَارِ وَ لَا يُحِبُّ اللَّهَ وَ لَا يُرَاقِبُهُ وَ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ اللَّهِ وَ لَا يَذْكُرُهُ إِنْ أَرْضَيْتَهُ مَدَحَكَ وَ قَالَ فِيكَ مِنَ الْحَسَنَةِ مَا لَيْسَ فِيكَ وَ إِنْ سَخِطَ عَلَيْكَ ذَهَبَتْ مِدْحَتُهُ وَ وَقَّعَ فِيكَ مِنَ السُّوءِ مَا لَيْسَ فِيكَ فَهَذَا مَجْرَى الْجَاهِلِ قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنْ عَلَامَةِ الْإِسْلَامِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى اللّٰه عليه و آله الْإِيمَانُ وَ الْعِلْمُ وَ الْعَمَلُ قَالَ فَمَا عَلَامَةُ الْإِيمَانِ وَ مَا عَلَامَةُ الْعِلْمِ وَ مَا عَلَامَةُ الْعَمَلِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى اللّٰه عليه و آله أَمَّا عَلَامَةُ الْإِيمَانِ فَأَرْبَعَةٌ الْإِقْرَارُ بِتَوْحِيدِ اللَّهِ وَ الْإِيمَانُ بِهِ وَ الْإِيمَانُ بِكُتُبِهِ وَ الْإِيمَانُ

و پرهیزکاری، و یقین، و دوست‌داشتن رهایی، و فرمان‌بری از خدای رحمان، و بزرگ‌داشتن برهان، و دوری از شیطان، و پذیرفتن عدل، و گفتن حق. پس این است آنچه خردمند به پایداری بر نیکی بدان رسید؛ خوشا به حال آن که آنچه را پیش رو دارد به یاد آورد و برخاستن خویش را یاد کرد و از نابودی عبرت گرفت. و اما ناخوش‌داشتن بدی: از آن شعبه می‌گیرد وقار، و شکیبایی، و یاری، و پایداری بر راه راست، و پیوستگی بر رشد، و ایمان به خدا، و فراوانی خیر، و اخلاص، و ترک آنچه به او مربوط نیست، و مواظبت بر آنچه سودش می‌رساند. پس این است آنچه خردمند به ناخوش‌داشتن بدی بدان رسید؛ خوشا به حال آن که حق را برای خدا برپا داشت و به دستاویزهای راه خدا چنگ زد. و اما فرمان‌بری از پنددهنده: از آن شعبه می‌گیرد فزونی خرد، و کمال عقل، و ستوده‌بودن فرجام‌ها، و رهایی از سرزنش، و پذیرفته‌شدن، و دوستی، و روشنی‌بخشی، و انصاف، و پیشی‌گرفتن در کارها، و توانایی بر طاعت خدا. پس خوشا به حال آن که از لغزشگاه‌های هوا سالم ماند. پس همهٔ این خصلت‌ها از عقل شعبه می‌گیرند. شمعون گفت: پس مرا از نشانه‌های نادان خبر ده (۱). رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: اگر با او همراه شوی به رنجت افکند، و اگر از او کناره گیری دشنامت دهد؛ اگر به تو ببخشد بر تو منت نهد، و اگر به او ببخشی ناسپاسی کند؛ اگر رازت را به او بگویی خیانت کند، و اگر رازش را به تو بگوید متهمت سازد؛ اگر بی‌نیاز شود سرکشی کند (۲) و درشت‌خو و سنگ‌دل باشد، و اگر تنگدست شود نعمت خدا را انکار کند و پروا نکند؛ اگر شاد شود زیاده‌روی و طغیان کند، و اگر اندوهگین شود نومید گردد؛ اگر بخندد قهقهه زند، و اگر بگرید نعره کشد. در نیکان طعنه می‌زند و خدا را دوست نمی‌دارد و مراقب او نیست و از خدا شرم نمی‌کند و او را یاد نمی‌کند. اگر خشنودش کنی ستایشت کند و از نیکی آنچه در تو نیست دربارهٔ تو بگوید، و اگر بر تو خشم گیرد ستایشش از میان برود و از بدی آنچه در تو نیست بر تو ببندد. پس این است روش نادان. گفت: مرا از نشانهٔ اسلام خبر ده. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: ایمان و علم و عمل. گفت: پس نشانهٔ ایمان چیست و نشانهٔ علم چیست و نشانهٔ عمل چیست؟ رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: اما نشانهٔ ایمان چهار است: اقرار به توحید خدا، و ایمان به او، و ایمان به کتاب‌هایش، و ایمان