الشَّوْبَ ١وَ الشَّهَامَةُ وَ ضِدَّهَا الْبَلَادَةَ ٢وَ الْفَهْمُ وَ ضِدَّهُ الْغَبَاوَةَ ٣وَ الْمَعْرِفَةُ وَ ضِدَّهَا الْإِنْكَارَ وَ الْمُدَارَاةُ وَ ضِدَّهَا الْمُكَاشَفَةَ وَ سَلَامَةُ الْغَيْبِ وَ ضِدَّهَا الْمُمَاكَرَةَ وَ الْكِتْمَانُ وَ ضِدَّهُ الْإِفْشَاءَ وَ الصَّلَاةُ وَ ضِدَّهَا الْإِضَاعَةَ وَ الصَّوْمُ وَ ضِدَّهُ الْإِفْطَارَ وَ الْجِهَادُ وَ ضِدَّهُ النُّكُولَ وَ الْحَجُّ وَ ضِدَّهُ نَبْذَ الْمِيثَاقِ وَ صَوْنُ الْحَدِيثِ وَ ضِدَّهُ النَّمِيمَةَ وَ بِرُّ الْوَالِدَيْنِ وَ ضِدَّهُ الْعُقُوقَ وَ الْحَقِيقَةُ وَ ضِدَّهَا الرِّيَاءَ وَ الْمَعْرُوفُ وَ ضِدَّهُ الْمُنْكَرَ وَ السَّتْرُ وَ ضِدَّهُ التَّبَرُّجَ وَ التَّقِيَّةُ وَ ضِدَّهَا الْإِذَاعَةَ وَ الْإِنْصَافُ وَ ضِدَّهُ الْحَمِيَّةَ وَ الْمِهْنَةُ وَ ضِدَّهَا الْبَغْيَ وَ النَّظَافَةُ ٤وَ ضِدَّهَا الْقَذَرَ وَ الْحَيَاءُ وَ ضِدَّهُ الْخَلْعَ وَ الْقَصْدُ وَ ضِدَّهُ الْعُدْوَانَ وَ الرَّاحَةُ وَ ضِدَّهَا التَّعَبَ وَ السُّهُولَةُ وَ ضِدَّهَا الصُّعُوبَةَ وَ الْبَرَكَةُ وَ ضِدَّهَا الْمَحْقَ وَ الْعَافِيَةُ وَ ضِدَّهَا الْبَلَاءَ وَ الْقَوَامُ وَ ضِدَّهُ الْمُكَاثَرَةَ وَ الْحِكْمَةُ وَ ضِدَّهَا الْهَوَى وَ الْوَقَارُ وَ ضِدَّهُ الْخِفَّةَ وَ السَّعَادَةُ وَ ضِدَّهَا الشَّقَاءَ ٥وَ التَّوْبَةُ وَ ضِدَّهَا الْإِصْرَارَ وَ الِاسْتِغْفَارُ وَ ضِدَّهُ الِاغْتِرَارَ وَ الْمُحَافَظَةُ وَ ضِدَّهَا التَّهَاوُنَ وَ الدُّعَاءُ وَ ضِدَّهُ الِاسْتِنْكَافَ وَ النَّشَاطُ ٦وَ ضِدَّهُ الْكَسَلَ وَ الْفَرَحُ وَ ضِدَّهُ الْحَزَنَ وَ الْأُلْفَةُ وَ ضِدَّهَا الْفُرْقَةَ وَ السَّخَاءُ وَ ضِدَّهُ الْبُخْلَ فَلَا تَجْتَمِعُ هَذِهِ الْخِصَالُ كُلُّهَا مِنْ أَجْنَادِ الْعَقْلِ إِلَّا فِي نَبِيٍّ أَوْ وَصِيِّ نَبِيٍّ أَوْ مُؤْمِنٍ قَدِ امْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبَهُ لِلْإِيمَانِ وَ أَمَّا سَائِرُ ذَلِكَ مِنْ مَوَالِينَا فَإِنَّ أَحَدَهُمْ لَا يَخْلُو مِنْ أَنْ يَكُونَ فِيهِ بَعْضُ هَذِهِ الْجُنُودِ حَتَّى يَسْتَكْمِلَ وَ يَتَّقِىَ مِنْ جُنُودِ الْجَهْلِ فَعِنْدَ ذَلِكَ يَكُونُ فِي الدَّرَجَةِ الْعُلْيَا مَعَ الْأَنْبِيَاءِ وَ الْأَوْصِيَاءِ عليهم السلام وَ إِنَّمَا يُدْرَكُ الْفَوْزُ بِمَعْرِفَةِ الْعَقْلِ وَ جُنُودِهِ وَ مُجَانَبَةِ الْجَهْلِ وَ جُنُودِهِ وَفَّقَنَا اللَّهُ وَ إِيَّاكُمْ لِطَاعَتِهِ وَ مَرْضَاتِهِ.

آمیختگی (۱)؛ و تیزهوشی و ضدش کندی (۲)؛ و فهم و ضدش کودنی (۳)؛ و شناخت و ضدش انکار؛ و مدارا و ضدش رویارویی؛ و سلامت در نهان و ضدش نیرنگ‌بازی؛ و رازداری و ضدش فاش‌کردن؛ و نماز و ضدش ضایع‌ساختن آن؛ و روزه و ضدش افطار؛ و جهاد و ضدش سرباززدن؛ و حج و ضدش وانهادن پیمان؛ و نگاه‌داشتن سخن و ضدش سخن‌چینی؛ و نیکی به پدر و مادر و ضدش عقوق؛ و حقیقت و ضدش ریا؛ و معروف و ضدش منکر؛ و پوشیدگی و ضدش خودنمایی؛ و تقیه و ضدش پراکندن راز؛ و انصاف و ضدش تعصب؛ و خدمت و ضدش سرکشی؛ و پاکیزگی (۴) و ضدش پلیدی؛ و شرم و ضدش بی‌شرمی؛ و میانه‌روی و ضدش تجاوز؛ و آسایش و ضدش رنج؛ و آسانی و ضدش دشواری؛ و برکت و ضدش نابودی؛ و تندرستی و ضدش بلا؛ و بسندگی و ضدش فزون‌خواهی؛ و حکمت و ضدش هوا؛ و وقار و ضدش سبکی؛ و سعادت و ضدش شقاوت (۵)؛ و توبه و ضدش پافشاری بر گناه؛ و آمرزش‌خواهی و ضدش فریفتگی؛ و مواظبت و ضدش سستی؛ و دعا و ضدش سرباززدن؛ و شادابی (۶) و ضدش تنبلی؛ و شادی و ضدش اندوه؛ و الفت و ضدش جدایی؛ و بخشندگی و ضدش بخل. پس همهٔ این خصلت‌ها از لشکریان عقل، جز در پیامبری یا وصیّ پیامبری یا مؤمنی که خدا دلش را برای ایمان آزموده است، گرد نمی‌آید. و اما دیگر دوستان ما، هیچ‌یک از ایشان خالی نیست از اینکه پاره‌ای از این لشکرها در او باشد، تا آنکه کامل گردد و از لشکرهای جهل بپرهیزد؛ پس در آن هنگام در درجهٔ برین با پیامبران و اوصیا علیهم السلام خواهد بود. و رستگاری تنها با شناخت عقل و لشکرهایش و دوری از جهل و لشکرهایش به دست می‌آید. خداوند ما و شما را به طاعت و خشنودی خویش توفیق دهد.

ع، علل الشرائع ابن الوليد عن الصفار عن البرقي عن علي بن حديد عن سماعة مثله- سن، المحاسن عن علي بن حديد مثله

ع، علل الشرائع: ابن الولید، از صفار، از برقی، از علی بن حدید، از سماعه، همانند آن. سن، المحاسن: از علی بن حدید، همانند آن.