لَهُ أَدْبِرْ فَأَدْبَرَ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَقْبِلْ فَلَمْ يُقْبِلْ فَقَالَ لَهُ اسْتَكْبَرْتَ فَلَعَنَهُ ثُمَّ جَعَلَ لِلْعَقْلِ خَمْسَةً وَ سَبْعِينَ جُنْداً فَلَمَّا رَأَى الْجَهْلُ مَا أَكْرَمَ بِهِ الْعَقْلَ وَ مَا أَعْطَاهُ أَضْمَرَ لَهُ الْعَدَاوَةَ فَقَالَ الْجَهْلُ ١يَا رَبِّ هَذَا خَلْقٌ مِثْلِي خَلَقْتَهُ وَ كَرَّمْتَهُ وَ قَوَّيْتَهُ وَ أَنَا ضِدُّهُ وَ لَا قُوَّةَ لِي بِهِ فَأَعْطِنِي مِنَ الْجُنْدِ مِثْلَ مَا أَعْطَيْتَهُ فَقَالَ نَعَمْ فَإِنْ عَصَيْتَ ٢بَعْدَ ذَلِكَ أَخْرَجْتُكَ وَ جُنْدَكَ مِنْ رَحْمَتِي قَالَ قَدْ رَضِيتُ فَأَعْطَاهُ خَمْسَةً وَ سَبْعِينَ جُنْداً فَكَانَ مِمَّا أَعْطَى الْعَقْلَ مِنَ الْخَمْسَةِ وَ السَّبْعِينَ الْجُنْدَ الْخَيْرُ وَ هُوَ وَزِيرُ الْعَقْلِ وَ جَعَلَ ضِدَّهُ الشَّرَّ وَ هُوَ وَزِيرُ الْجَهْلِ وَ الْإِيمَانُ وَ ضِدَّهُ الْكُفْرَ وَ التَّصْدِيقُ وَ ضِدَّهُ الْجُحُودَ وَ الرَّجَاءُ ٣وَ ضِدَّهُ الْقُنُوطَ وَ الْعَدْلُ وَ ضِدَّهُ الْجَوْرَ وَ الرِّضَا وَ ضِدَّهُ السُّخْطَ وَ الشُّكْرُ وَ ضِدَّهُ الْكُفْرَانَ وَ الطَّمَعُ وَ ضِدَّهُ الْيَأْسَ وَ التَّوَكُّلُ وَ ضِدَّهُ الْحِرْصَ وَ الرَّأْفَةُ وَ ضِدَّهَا الْغِرَّةَ وَ الرَّحْمَةُ وَ ضِدَّهَا الْغَضَبَ وَ الْعِلْمُ وَ ضِدَّهُ الْجَهْلَ وَ الْفَهْمُ وَ ضِدَّهُ الْحُمْقَ وَ الْعِفَّةُ وَ ضِدَّهَا التَّهَتُّكَ وَ الزُّهْدُ وَ ضِدَّهُ الرَّغْبَةَ وَ الرِّفْقُ وَ ضِدَّهُ الْخُرْقَ وَ الرَّهْبَةُ وَ ضِدَّهَا الْجُرْأَةَ وَ التَّوَاضُعُ وَ ضِدَّهُ التَّكَبُّرَ وَ التُّؤَدَةُ وَ ضِدَّهَا التَّسَرُّعَ وَ الْحِلْمُ وَ ضِدَّهُ السَّفَهَ وَ الصَّمْتُ وَ ضِدَّهُ الْهَذَرَ وَ الِاسْتِسْلَامُ وَ ضِدَّهُ الِاسْتِكْبَارَ وَ التَّسْلِيمُ وَ ضِدَّهُ التَّجَبُّرَ وَ الْعَفْوُ وَ ضِدَّهُ الْحِقْدَ وَ الرِّقَّةُ وَ ضِدَّهَا الْقَسْوَةَ وَ الْيَقِينُ وَ ضِدَّهُ الشَّكَّ وَ الصَّبْرُ وَ ضِدَّهُ الْجَزَعَ وَ الصَّفْحُ وَ ضِدَّهُ الِانْتِقَامَ وَ الْغِنَى وَ ضِدَّهُ الْفَقْرَ ٤وَ التَّفَكُّرُ وَ ضِدَّهُ السَّهْوَ وَ الْحِفْظُ وَ ضِدَّهُ النِّسْيَانَ وَ التَّعَطُّفُ وَ ضِدَّهُ الْقَطِيعَةَ وَ الْقُنُوعُ وَ ضِدَّهُ الْحِرْصَ وَ الْمُوَاسَاةُ وَ ضِدَّهَا الْمَنْعَ وَ الْمَوَدَّةُ وَ ضِدَّهَا الْعَدَاوَةَ وَ الْوَفَاءُ وَ ضِدَّهُ الْغَدْرَ وَ الطَّاعَةُ وَ ضِدَّهَا الْمَعْصِيَةَ وَ الْخُضُوعُ وَ ضِدَّهُ التَّطَاوُلَ وَ السَّلَامَةُ وَ ضِدَّهَا الْبَلَاءَ وَ الْحُبُّ وَ ضِدَّهُ الْبُغْضَ وَ الصِّدْقُ وَ ضِدَّهُ الْكَذِبَ وَ الْحَقُّ وَ ضِدَّهُ الْبَاطِلَ وَ الْأَمَانَةُ وَ ضِدَّهَا الْخِيَانَةَ وَ الْإِخْلَاصُ وَ ضِدَّهُ

بازگرد؛ بازگشت. سپس به او فرمود: پیش آی؛ پیش نیامد. پس به او فرمود: گردنکشی کردی؛ و او را لعنت کرد. آنگاه برای عقل هفتاد و پنج لشکر قرار داد. پس چون جهل دید که خدا عقل را چه گرامی داشته و چه بدو داده است، دشمنی او را در دل گرفت. پس جهل گفت (۱): پروردگارا، این آفریده‌ای است همانند من که او را آفریدی و گرامی داشتی و نیرومند ساختی، و من ضد اویم و مرا در برابرش توانی نیست؛ پس به من نیز از لشکر همانند آنچه بدو دادی عطا کن. فرمود: آری؛ ولی اگر پس از آن نافرمانی کنی (۲)، تو و لشکرت را از رحمت خویش بیرون می‌کنم. گفت: خشنود شدم. پس هفتاد و پنج لشکر بدو داد. و از آن هفتاد و پنج لشکر که به عقل داد، اینها بود: خیر، و آن وزیر عقل است، و ضد آن را شر قرار داد که وزیر جهل است؛ و ایمان و ضدش کفر؛ و تصدیق و ضدش انکار؛ و امید (۳) و ضدش نومیدی؛ و عدل و ضدش ستم؛ و خرسندی و ضدش خشم؛ و سپاس و ضدش ناسپاسی؛ و طمع و ضدش یأس؛ و توکل و ضدش آز؛ و رأفت و ضدش غفلت؛ و رحمت و ضدش خشم؛ و علم و ضدش نادانی؛ و فهم و ضدش کم‌خردی؛ و پاک‌دامنی و ضدش پرده‌دری؛ و زهد و ضدش رغبت؛ و نرمی و ضدش درشتی؛ و بیم و ضدش گستاخی؛ و فروتنی و ضدش تکبر؛ و درنگ و ضدش شتاب‌زدگی؛ و بردباری و ضدش سبک‌سری؛ و خاموشی و ضدش یاوه‌گویی؛ و تسلیم‌شدن و ضدش گردنکشی؛ و تسلیم و ضدش زورگویی؛ و گذشت و ضدش کینه؛ و نازک‌دلی و ضدش سنگ‌دلی؛ و یقین و ضدش شک؛ و شکیبایی و ضدش بی‌تابی؛ و درگذشتن و ضدش انتقام؛ و بی‌نیازی و ضدش نیازمندی (۴)؛ و اندیشیدن و ضدش فراموش‌کاری؛ و به‌یادسپاری و ضدش فراموشی؛ و مهرورزی و ضدش بریدن پیوند؛ و قناعت و ضدش آز؛ و همدردی و ضدش دریغ‌کردن؛ و دوستی و ضدش دشمنی؛ و وفا و ضدش پیمان‌شکنی؛ و فرمان‌بری و ضدش نافرمانی؛ و فروتنی و ضدش گردن‌فرازی؛ و سلامت و ضدش بلا؛ و دوستی و ضدش کینه‌ورزی؛ و راستی و ضدش دروغ؛ و حق و ضدش باطل؛ و امانت و ضدش خیانت؛ و اخلاص و ضدش