اعمال زوال روز جُمعه
بیست و یکم: از دیگر اعمال روز جُمعه این است که چون خورشید به گاه ظهر رسد، دعایی را که محمّد بن مسلم از امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت کرده، بخواند و آن دعا آنگونه که در مصباح المتهجّد شیخ طوسی نقل شده، این است:
لا إِلهَ إِلّا اللّه، وَ اللّه أَكْبَرُ، وَ سُبْحَانَ اللّه، وَ الْحَمْدُ للّه الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَداً وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ، وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ، وَ كَبِّرْهُ تَكْبِيراً.
معبودی جز خدا نیست، و خدا بزرگتر از هر وصفی است و پاک و منزّه است خدا، و ستایش تنها او را سزاست، هم او که فرزندی نگرفته، و در فرمانروایی اش شریکی نپذیرفته است، و برای او نگاهداری از خواری نبوده است، پس او را بسیار بزرگ شمار
آنگاه بگو:
يَا سَابِغَ النِّعَمِ، يَا دَافِعَ النِّقَمِ، يَا بَارِئَ النَّسَمِ، يَا عَلِيَّ الْهِمَمِ، يَا مُغْشِيَ الظُّلَمِ، يَا ذَا الْجُودِ وَ الْكَرَمِ، يَا كَاشِفَ الضُّرِّ وَ الْأَلَمِ، يَا مُونِسَ الْمُسْتَوْحِشِينَ فِي الظُّلَمِ، يَا عَالِماً لا يُعَلَّمُ، صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ افْعَلْ بِي مَا أَنْتَ أَهْلُهُ، يَا مَنِ اسْمُهُ دَوَاءٌ، وَ ذِكْرُهُ شِفَاءٌ، وَ طَاعَتُهُ غَنَاءٌ، إرْحَمْ مَنْ رَأْسُ مَالِهِ الرَّجَاءُ، وَ سِلاحُهُ الْبُكَاءُ،
ای فروریزنده نعمت ها، ای پیش گیرنده بد فرجامی ها، ای آفریننده جانداران، ای بلند همّت، ای روشنی تاریکی ها، ای صاحب جود و کرم، ای برطرف کننده زیان و درد، ای همدم ترسیدگان در تاریکی ها، ای دانای نیاموخته بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست با من چنان کن که تو را سزد، ای آن که نامش دوا و یادش شفا، و طاعتش توانگری است، مهرورز بر آن که سرمایه اش امید است، و ساز و برگش گریه،
سُبْحَانَكَ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ، يَا حَنَّانُ يَا مَنَّانُ يَا بَدِيعَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ، يَا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِكْرَامِ.
پاک و منزهی، معبودی جز تو نیست ای پرمهر، ای بخشایش گر، ای پدیدآورنده آسمان ها و زمین، ای بلند بالا و بزرگوار.
بیست و دوّم: در رکعت اول نماز ظهر جُمعه پس از سوره «حَمد» سوره «جُمعه»، و در رکعت دوم آن بعد از سوره «حَمد» سوره «مُنافقین» بخواند، و در رکعت اول نماز عصر پس از سوره «حَمد» سوره «جُمعه» و در رکعت دوم پس سوره «حَمد» سوره «تَوحید» را بخواند. شیخ صدوق از امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت کرده: از چیزهایی که بر هر مؤمن شیعه ای واجب و لازم است این که در شب جُمعه را با سوره «جُمعه» و سوره «اَعلی» و در روز جُمعه نماز را با سوره «جُمعه» و «مُنافِقون» بخواند، هرگاه این شیوه را رعایت کند، گویا به عمل رسول اللّه (صَلَّى اللّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) رفتار نموده، و ثواب و پاداشش از سوی خدا بهشت خواهد بود.
شیخ کلینی به سند حسن سندی که همچون سند صحیح است از حلبی روایت کرده:
از حضرت صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) سئوال کردم: هرگاه در روز جُمعه به تنهایی نماز بخوانم، یعنی به نماز جُمعه موفّق نشوم، آیا چهار رکعت نماز ظهر را با صدای بلند بخوانم؟ فرمود: آری، ولی
در روز جُمعه در نماز ظهر پس از «حَمد» سوره های «جُمعه» و «مُنافِقون» بخوان. بیست و سوم: شیخ طوسی (رَحمهُ اللّه) در کتاب مصباح المتهّج از امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت کرده: هرکه پس از سلام نماز روز جُمعه سوره های «حَمد، ناس، فَلَق، تَوحید» و «کافِرون» را هر کدام هفت بار بخواند. و نیز آیه«لَقَد جاءَکُم رَسولٌ مِن اَنفُسِکُم» را که در آخر سوره «بَرائَت» [نهمین سوره قرآن] است، و آیه«لَو اَنزَلنا هٰذَا القُرآنَ» را که در آخر سوره «حشر» قرار دارد تا پایان سوره و پنج آیه «آلِ عِمران» را از «اِنَّ فی خَلقِ السَّماواتِ وَ الاَرضِ» تا «اِنَّکَ لا تُخلِفُ المیعادَ» [190-194] بخواند، از این جُمعه تا جُمعه دیگر، از گزند دشمنان و نیز آسیب بلاها در امان باشد. بیست و چهارم: شیخ طوسی از امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت کرده: هر که پس از نماز صبح یا پس از نماز ظهر بگوید:
اللّهمَّ اجْعَلْ صَلاتَکَ وَ صَلاةَ مَلائِکَتِکَ وَ رُسُلِکَ، عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ.
بار خدایا! رحمت بی کرانت، و درود فرشتگان و فرستادگانت را بر محمّد و خاندان محمّد قرار ده
تا یک سال بر او گناهی نوشته نشود و نیز فرموده هر که بعد از نماز صبح و نماز ظهر بگوید:
اللّهمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ،
خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و طلوع ظهورشان را زود گردان
نمیرد تا حضرت قائم (عجل اللّه تعالی فرجه الشریف) را درک کند. مؤلف گوید: اگر دعای پیشین را پی از فریضه ظهر جُمعه بخواند تا جُمعه دیگر از بلاها در امان باشد. و نیز روایت شده: هر که بین دو نماز روز جُمعه، بر محمّد و آل محمّد صلوات فرستد، پاداش آن برابر پاداش هفتاد رکعت نماز خواهد بود.
بیست و پنجم: دعای «یا مَن یَرحَمُ مَن لا تَرحَمُهُ العِبادُ» و دعای «اَللّٰهُمَّ هٰذا یَومُ مُبارَکٌ» را که در از دعاهای «صحیفه کامله» [صحیفه کامله سجّادیه] است بخواند.
بیست و ششم: شیخ طوسی در کتاب «مصباح المتهجّد» فرموده است: از امامان (عَلَيهِم السَّلَامُ) روایت شده: هر که در روز جُمعه پس از نماز ظهر دو رکعت نماز به جای آورد، و در هر رکعت بعد از سوره «حَمد» هفت بار «قُل هُوَ اللّٰهُ اَحَدٌ» بخواند و پس از نماز بگوید:
اللّهمَّ اجْعَلْنِي مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ، الَّتِي حَشْوُهَا الْبَرَكَةُ، وَ عُمَّارُهَا الْمَلائِكَةُ، مَعَ نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ صَلَّى اللّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ، وَ أَبِينَا إِبْرَاهِيمَ (عَلَيهِ السَّلَامُ).
خدایا! مرا از اهل بهشت قرار ده، آن بهشتی که انباشته از برکت و نعمت است و آبادکنندگانش فرشتگان هستند، در کنار پیامبر، محمّد (درود خدا بر او و خاندانش باد) و پدرمان ابراهیم بر او درود و سلام باد.
تا جُمعه دیگر دچار فتنه ای نشود، و حق تعالی او را در کنار و به همراه محمّد (صَلَّى اللّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) و اهل بیتش و ابراهیم (عَلَيهِ السَّلَامُ) بگذارد. علاّمه مجلسی (رَحمهُ اللّه) فرموده: اگر این دعا را فردی که سیّد نیست بخواند به جای «وَ اَبینا» بگوید «و اَبیه»
: