Misbah Library

کیفیت نماز شب، پنج آیه آل عمران

به صورت آسان و مختضر، که ان شاء اللّه تعالی همه کس بتواند بجا آورد این است که چون از خواب برخاست، برای خدای متعال سجده کند، و خوب است در این حال، یا در حال برداشتن سر از سجده، بگوید:

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي أَحْيانِي بَعْدَما أَمَاتَنِي وَ إِلَيْهِ النُّشُورُ، اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي رَدَّ عَلَيَّ رُوحِي لِأَحْمَدَهُ وَ أَعْبُدَهُ.

ستایش خدای را که زنده ام کرد، پس از آن که مرا میراند، و بازگشت همه پس از مرگ به سوی اوست، ستایش خدای را که روحم را بازگرداند، تا او را ستایش نموده و بندگی کنم.

و چون برخاست

و ایستاد بگوید:

اَللّٰهُمَّ أَعِنِّي عَلَىٰ هَوْلِ الْمُطَّلَعِ، وَ وَسِّعْ عَلَيَّ الْمَضْجَعَ، وَ ارْزُقْنِي خَيْرَ مَا بَعْدَ الْمَوْتِ.

خدایا بر هراس آن جهان یاری ام ده، و بر من وسعت بخش قبر را، و خیر آنچه پس از مردن است نصیبم کن.

وچون صدای خروس شنید بگوید:

سُبُّوْحٌ قُدُّوسٌ، رَبُّ الْمَلائِكَةِ وَ الرُّوحِ، سَبَقَتْ رَحْمَتُكَ غَضَبَكَ، لَا إِلٰهَ إِلّا أَنْتَ، عَمِلْتُ سُوءاً وَ ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي، إِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلّا أَنْتَ، فَتُبْ عَلَيَّ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ.

بسیار منزّه و مقدّس است پروردگار فرشتگان و روح، رحمتت بر خشمت پیشی گرفته، معبودی جز تو نیست، بد کردم، و به خود ستم نمودم، پس مرا بیامرز، به درستی که گناهان را جز تو نیامرزد، توبه ام را بپذیر، که تو بسیار توبه پذیر و مهربانی

چون به اطراف آسمان نگاه کند بخواند:

اللّهمَّ إِنَّهُ لَايُوَارِي مِنْكَ لَيْلٌ ساجٍ، وَ لَا سَمَاءٌ ذَاتُ أَبْرَاجٍ، وَ لَا أَرْضٌ ذَاتُ مِهادٍ، وَ لَا ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ، وَ لَا بَحْرٌ لُجِّيٌّ تُدْلِجُ بَيْنَ يَدَيِ الْمُدْلِجِ مِنْ خَلْقِكَ تُدْلِجُ الرَّحْمَةَ عَلَىٰ مَنْ تَشاءُ مِنْ خَلْقِكَ، تَعْلَمُ خائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَ ما تُخْفِي الصُّدُورُ، غارَتِ النُّجُومُ، وَ نامَتِ الْعُيُونُ، وَ أَنْتَ الْحَيُّ الْقَيُّوْمُ، لَاتَأْخُذُكَ سِنَةٌ وَ لَا نَوْمٌ، سُبْحانَ اللّٰهِ رَبِّ الْعالَمِينَ، وَ إِلٰهِ الْمُرْسَلِينَ، وَ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعالَمِينَ.

خدایا تو را باز نمی دارد و شب تار، و نه آسمان دارای ستارگان و نه زمین گسترده، و نه تاریکی هایی که بعضی از آن ها بر فراز بعضی دیگرند، و نه دریای عمیق متراکم از آب از اینکه به شب روان در مسیر عبادت از عنایاتت مرحمت کنی، و رحمت را به هر که از آفریدگانت بخواهی عطا فرمایی، خیانت چشم ها، و آنچه را سینه ها پنهان می کند می دانی، پنهان شدند ستارگان، و دیده ها به خواب رستند، و تو زنده و پابرجایی، چرت و خواب تو را فرو نگیرد، منزّه است خدا، پروردگار جهانیان، و معبود رسولان، و ستایش خدی را پروردگار جهانیان.

آنگاه پنج

آیه سوره آل عمران را بخواند:

«إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلاٰفِ اللَّيْلِ وَ النَّهٰارِ لَآيٰاتٍ لِأُولِي الْأَلْبٰابِ، اَلَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللّٰهَ قِيٰاماً وَ قُعُوداً وَ عَلىٰ جُنُوبِهِمْ، وَ يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ. رَبَّنٰا مٰا خَلَقْتَ هٰذٰا بٰاطِلاً سُبْحٰانَكَ فَقِنٰا عَذٰابَ النّٰارِ، رَبَّنٰا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النّٰارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ وَ مٰا لِلظّٰالِمِينَ مِنْ أَنْصٰارٍ. رَبَّنٰا إِنَّنٰا سَمِعْنٰا مُنٰادِياً يُنٰادِي لِلْإِيمٰانِ، أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنّٰا؛ رَبَّنٰا فَاغْفِرْ لَنٰا ذُنُوبَنٰا، وَ كَفِّرْ عَنّٰا سَيِّئٰاتِنٰا، وَ تَوَفَّنٰا مَعَ الْأَبْرٰارِ؛ رَبَّنٰا وَ آتِنٰا مٰا وَعَدْتَنٰا عَلىٰ رُسُلِكَ وَ لاٰ تُخْزِنٰا يَوْمَ الْقِيٰامَةِ إِنَّكَ لاٰ تُخْلِفُ الْمِيعٰادَ»

به درستی که در آفرینش آسمان ها و زمین، و رفت وآمد شب و روز، نشانه هایی است برای صاحبان خرد، آنان که خدا را در حال ایستاده و نشسته و پهلو خفته یاد می کنند، و در آفرینش آسمان ها و زمین اندیشه می نماید، پروردگارا این همه را به ناحق نیافریدی، منزّهی تو، ما را از عذاب دوزخ حفظ کن، پروردگارا هرکه تو وارد آتش دوزخ کنی به یقین او را رسوا نموده ای، و برای ستمکاران یاوری نیست. پروردگارا شنیدم فریاد کننده ای برای ایمان فریاد می زند به پروردگارتان ایمان بیاورید، پس ما ایمان آوردیم، پروردگارا گناهان ما را بیامرز، و بدی های ما را بپوشان، و ما را همراه نیکان بمیران، پروردگارا آنچه بر رسولانت وعده کردی به ما عنایت کن، و در قیامت ما را رسوا مکن، که تو هرگز خلف وعده نمی کنی.

هرگاه خواست به جانب عبادت رو کند، و او را نیازی به تخلیّ [قضای حاجت] باشد آن را پیش اندازد، و چون از بیت الخلا درآید به مسواک آغاز کند، پس از آن وضوی کامل بگیرد، و خود را خوشبو سازد، آنگاه به نماز شب برخیزد که ابتدای وقت آن نیمه شب است، و هرچه به طلوع صبح صادق نزدیک تر شود، بهتر است، و اگر صبح طلوع کند،

درحالی که چهار رکعت آن را بجا آورده، بقیه را با «حَمد» تنها بجا آورد، در هر صورت زمانی که برای نماز شب برخاست، هشت رکعت به قصد نماز شب شروع می کند، و پس از هر دو رکعت سلام می دهد، و خوب است در دو رکعت اول در هر رکعت پس از سوره «حَمد» سی مرتبه سوره تَوحید بخواند، تا از نماز فارغ شود درحالی که بین او و خدای عزّ و جلّ گناهی نباشد، یا آن که در رکعت اوّل آن سوره «تَوحید» و در رکعت دوم قُل یا اَیُّهاَ الکافِرون بخواند، و در شش رکعت دیگر «حَمد» و هر سوره ای که میلش باشد، و در هر رکعتی «حَمد» و «تَوحید» نیز کافی است، و اکتفا به سوره «حَمد» تنها هم جایز می باشد، و چنان که قنوت در نمازهای واجب مستحبّ است در رکعت دوم از نمازهای نافله هم مستحبّ است، و در قنوت سه مرتبه سبحان اللّه گفتن کفایت می کند. یا اینکه گفته شود:

اللّهمَّ اغْفِرْ لَنا وَ ارْحَمْنا، وَ عافِنا وَاعْفُ عَنَّا فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ ؛ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ.

خدایا بیامرز ما را و به ما رحم کن، و به ما عافیت ده، و در دنیا و آخرت از ما درگذر، به درستی که تو بر هرچیز توانایی.

و یا اینکه بگوید:

رَبِّ اغْفِرْ وَ ارْحَمْ، وَ تَجاوَزْ عَمَّا تَعْلَمُ، إِنَّكَ أَنْتَ الْأَعَزُّ الْأَجَلُّ الْأَكْرَمُ.

پروردگارا، بیامرز، و رحم کن، و از آنچه می دانی درگذر، به درستی که تو عزیزتر و بزرگ تر و گرامی تری

روایت شده: حضرت موسی بن جعفر (عَلَيهِمَا السَّلَامُ) هنگامی که در شب تاریک، در محراب عبادت می ایستاد چنین می خواند: اللّهمَّ إِنَّكَ خَلَقْتَنِي سَوِيّاً...، و این دعا دعای پنجاهم صحیفه کامله است. چون از هشت رکعت نماز شب فارغ شود، دو رکعت نماز شفع، و یک رکعت نماز وتر بجا آورد، و در این سه رکعت پس از سوره «حَمد» سوره «تَوحید» بخواند تا به منزله یک ختم قرآن باشد، زیرا سوره تَوحید ثلث قرآن است، یا آن که در نماز شفع در رکعت اول سوره «حَمد» و قُل اَعوذُ بِرَبِّ النّاسِ و در رکعت دوم سوره «حَمد» و «قُل اَعوذُ بِرَبِّ الفَلَق» را بخواند و چون از نماز شفع فارغ گشت مستحبّ است بخواند: إِلَهِي تَعَرَّضَ لَكَ فِي هَذَا اللَّيْلِ الْمُتَعَرِّضُونَ... و این دعایی است که در اعمال نیمه شعبان در کتاب مفاتیح الجنان ذکر شد. پس از نماز شفع، برای خواندن یک رکعت نماز وتر برخیزد، و در آن یک رکعت سوره «حَمد» و سوره تَوحید بخواند، یا آنکه پس از حَمد سه مرتبه سوره تَوحید و یک مرتبه سوره های الفَلَق و النّاس را قرائت کند، سپس برای قنوت دست بردارد، و هر دعایی را که می خواهد بخواند. شیخ طوسی فرموده: دعاهایی که در این قنوت خوانده می شود، آن قَدر زیاد است که شمرده

نمی شود، ولی مقیّد به این وقت نیست، که خلافش جایز نباشد، انسان مستحبّ است در قنوت نماز وتر، برای ترس از خدا، و بیم از عقاب پروردگار گریه یا تباکی [یعنی خود را به گریه واداشتن یا اظهار گریه کردن] کند، و برای برادران مؤمن دعا کند، و ذکر چهل نفر مؤمن مستحب است، به درستی که دعا کننده برای چهل مؤمن دعایش ان شاء اللّه مستجاب می شود، و نیز دعا کند به آنچه بخواهد. شیخ صدوق در کتاب من لا یَحضره الفقیه آورده: رسول خدا (صَلَّى اللّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) در قنوت نماز وتر می خواند:

اَللّٰهُمَّ اهْدِنِي فِيمَنْ هَدَيْتَ، وَ عَافِنِي فِيمَنْ عَافَيْتَ، وَ تَوَلَّنِي فِيمَنْ تَوَلَّيْتَ، وَ بارِكْ لِي فِيما أَعْطَيْتَ، وَقِنىٰ شَرَّ مَا قَضَيْتَ، فَإِنَّكَ تَقْضِي وَ لَا يُقْضَىٰ عَلَيْكَ، سُبْحَانَكَ رَبَّ الْبَيْتِ، أَسْتَغْفِرُكَ وَ أَتُوبُ إِلَيْكَ، وَ أُؤْمِنُ بِكَ وَ أَتَوَكَّلُ عَلَيْكَ، وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلّا بِكَ يَا رَحِيمُ.

خدایا هدایتم کن در زمره آنان که هدایت کردی، و عافیتم ده در گروه آنان که عافیت دادی، و سرپرستی ام فرما در جمع آنان که سرپرستی کردی، و مرا در آنچه عطا کردی برکت ده، و از شرّ آنچه حکم نمودی نگاهم بدار، به درستی که تو حکم کنی، و علیه تو حکم نشود، منزّهی تو، ای پروردگار کعبه از تو آمرزش می خواهم، و به سوی تو باز می گردم، و به تو ایمان می آورم، و بر تو توکّل می کنم، و جنبش و نیرویی نیست، جز به تو ای مهربان.

و شایسته است، هفتاد مرتبه بگوید:

اَسْتَغْفِرُاللّه رَبّی، وَ اَتُوبُ اِلَیْهِ.

از خدا طلب آمرزش می جویم و به سوی او باز می گردم.

و سزاوار است دست چپ را به دعا برداشته، و استغفار را با

دست راست شماره کند. روایت شده: رسول خدا (صَلَّى اللّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) در نماز وتر هفتاد مرتبه استغفار می کرد، و هفت مرتبه می گفت:

هذا مَقامُ الْعائِذِ بِکَ مِنَ النّارِ، اَلْعَفْوَ اَلْعَفْوَ.

این است مقام پناه برنده به تو از آتش پروردگارا مرا بیامرز

و همچنین روایت شده: حضرت سجاد (عَلَيهِ السَّلَامُ) به هنگام سحر، در نماز وتر سیصد مرتبه می گفت: العفو العفو و سپس بگوید:

رَبِّ اغْفِرْلی وَ ارْحَمْنی، وَ تُبْ عَلیَّ اِنَّکَ اَنْتَ التَّوّابُ الْغَفُورُ الرَّحیمُ.

و به من رحم کن، و توبه ام را بپذیر، به درستی که تو بسیار توبه پذیر و آمرزنده و مهربانی

شایسته است قنوت را طولانی کند، و زمانی که از قنوت فارغ می شود، به رکوع رود، و چون سر از رکوع بردارد این دعا را که شیخ طوسی در کتاب «تهذیب» از حضرت موسی بن جعفر (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت کرده بخواند:

هٰذَا مَقَامُ مَنْ حَسَناتُهُ نِعْمَةٌ مِنْكَ، وَ شُكْرُهُ ضَعِيفٌ، وَ ذَنْبُهُ عَظِيمٌ، وَ لَيْسَ لِذٰلِكَ إِلّا رِفْقُكَ وَ رَحْمَتُكَ، فَإِنَّكَ قُلْتَ فِي كِتابِكَ الْمُنْزَلِ، عَلَىٰ نَبِيِّكَ الْمُرْسَلِ، صَلَّى اللّٰهُ

این جایگاه کسی است که حسناتش نعمتی از تو، شکرش ضعیف، و گناهش بس بزرگ است، و برای آن جز نرمی و رحمتت چیزی نیست، به درستی که تو در کتاب نازل شده بر پیامبر مرسلت (درود

عَلَيْهِ وَ آله: «كٰانُوا قَلِيلاً مِنَ اللَّيْلِ مٰا يَهْجَعُونَ وَ بِالْأَسْحٰارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ»، طَالَ هُجُوعِي، وَ قَلَّ قِيامِي، وَ هٰذَا السَّحَرُ وَ أَنَا أَسْتَغْفِرُكَ لِذُنُوبِي، اسْتِغْفارَ مَنْ لَايَجِدُ لِنَفْسِهِ ضَرَّاً وَ لَا نَفْعَاً، وَ لَا مَوْتاً وَ لَا حَياةً وَ لَا نُشُوراً.

خدا بر او و خاندانش) فرمودی: «چنین بودند که اندکی از شب را می خوابیدند، و در سحرها درخواست آمرزش می کردند» ولی خواب من طولانی بود، و بیداری شبم کم بود، و این است سحر، و من از تو برای گناهانم آمرزش می خواهم، آمرزش خواهی کسی که برای خود نمی یابد زیانی و نه سودی، و نه مرگی و نه حیاتی، و نه برانگیختنی.

آنگاه به سجده رود، و نماز را تمام کند، و پس از سلام تسبیح حضرت زهرا (عَلَيهَا السَّلَامُ) را بگوید، و بخواند:

اَلْحَمْدُ لِرَبِّ الصَّباحِ ؛ الْحَمْدُ لِفالِقِ الاِصْباحِ.

ستایش از آن پروردگار بامداد است، ستایش از آن شکافنده سپیده است

و سه مرتبه بگوید:

سُبْحانَ رَبِّىَ الْمَلِكِ الْقُدُّوسِ، الْعَزيزِ الْحَكيمِ.

منزّه است پروردگارم، آن فرمانروای بس مقدّس و عزیز و حکیم.

سپس بگوید:

يا حَىُّ يا قَيُّومُ، يا بَرُّ يا رَحيمُ، يا غَنِىُّ يا كَريمُ، اُرْزُقْنى مِنَ التِّجارَةِ اَعْظَمَها فَضْلاً، وَ اَوْسَعَها رِزْقاً، وَ خَيْرَها لى عاقِبَةً، فَاِنَّهُ لا خَيْرَ فيما لا عاقِبَةَ لَهُ.

ای زنده، ای پاینده، ای نیکوکار، ای مهربان، ای توانگر، ای کریم، مرا از تجارت نصیب ده در فزونی بزرگ ترینش را، در روزی فراخ ترینش را، و در عاقبت بهترین را، زیرا در آنچه عاقبتی برایش نیست، خیری هم نیست.

و سزاوار است پس از این، دعای حزین را بخواند: «اُناجیكَ یا مَوجودُ فی کُلِّ مکانٍ...»؛ آنگاه به سجده رود، و پنج مرتبه بگوید: «سُبّوحٌ قُدّوسٌ، رَبُّ المَلائِکَةِ و الرّوحِ»،

سپس بنشیند و آیةُ الکرسی بخواند، باز به سجده رود و سُبّوحٌ قُدّوسٌ را پنج مرتبه بخواند،

: