بقیه اعمال شب اول
چهارم: با همسر خویش نزدیکی کند، و این عمل از ویژگی های این ماه است، وگرنه نزدیکی با همسر در شب اول ماههای دیگر مکروه است.
پنجم: غسل شب اول ماه را انجام دهد. روایت شده: هرکه در شب اول ماه رمضان غسل کند، تا ماه رمضان آینده بدنش دچار خارش نشود.
ششم: اگر بتواند در نهر جاری غسل کند، و سی کف آب بر سر بریزد که تا ماه رمضان آینده با طهارت معنوی باشد.
هفتم: مزار امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) را زیارت کند، تا گناهانش ریخته و ثواب حاجیان و اهل عمره آن سال را دریابد.
هشتم: از این شب خواندن هزار رکعت نماز این ماه را که در پایان بخش دوم [صفحه 461]ذکر شد شروع کند.
نهم: در این شب دو رکعت نماز بجا آورد، در هر رکعت سوره «حَمد» و سوره «انعام» را بخواند، و از خدا درخواست کند که او را کفایت نماید، و از آنچه از دردها می ترسد حفظ کند.
دهم: دعای
« اللّٰهُمَّ إِنَّ هٰذَا الشَّهْرَ الْمُبارَکَ » را که در اعمال شب آخر ماه شعبان گذشت بخواند. [صفحه432] صوت *** یازدهم: پس از نماز مغرب دستها را بلند کند، و این دعا را که از امام جواد (عَلَيهِ السَّلَامُ) وارد شده و در کتاب «اقبال» ذکر شده بخواند:
اَللّٰهُمَّ يَا مَنْ يَمْلِكُ التَّدْبِيرَ، وَ هُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ؛ يَا مَنْ يَعْلَمُ خائِنَةَ الْأَعْيُنِ، وَ مَا تُخْفِى الصُّدُورُ، وَ تُجِنُّ الضَّمِيرُ، وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ. اَللّٰهُمَّ اجْعَلْنا مِمَّنْ نَوىٰ فَعَمِلَ، وَ لَا تَجْعَلْنا مِمَّنْ شَقِىَ فَكَسِلَ، وَ لَا مِمَّنْ هُوَ عَلَىٰ غَيْرِ عَمَلٍ يَتَّكِلُ. اَللّٰهُمَّ صَحِّحْ أَبْدانَنا مِنَ الْعِلَلِ، وَ أَعِنّا عَلَىٰ مَا افْتَرَضْتَ عَلَيْنا مِنَ الْعَمَلِ، حَتّىٰ يَنْقَضِىَ عَنَّا شَهْرُكَ هٰذَا، وَ قَدْ أَدَّيْنا مَفْرُوضَكَ فِيهِ عَلَيْنا. اَللّٰهُمَّ أَعِنّا عَلَىٰ صِيامِهِ، وَ وَفِّقْنا لِقِيامِهِ، وَ نَشِّطْنا فِيهِ لِلصَّلاةِ، وَ لَا تَحْجُبْنا مِنَ الْقِراءَةِ، وَ سَهِّلْ لَنا فِيهِ إِيتاءَ الزَّكاةِ. اَللّٰهُمَّ لَاتُسَلِّطْ عَلَيْنا وَصَباً وَ لَا تَعَباً وَ لَا سَقَماً وَ لَا عَطَباً. اللّهمَّ ارْزُقْنَا الْإِفْطَارَ مِنْ رِزْقِکَ الْحَلالِ. اللّهمَّ سَهِّلْ لَنَا فِیهِ
خدایا ای آن که مالک تدبیر است، و او بر هرچیز تواناست، ای آن که می داند خیانت دیده ها را و آنچه را سینه ها پنهان می کنند و نهاد نهان می سازد، و او لطیف و آگاه است. خدایا ما را از کسانی قرار ده که تصمیم گرفتند آنگاه انجام دادند، و از کسانی قرار مده که تیره بخت شدند و در نهایت تنبلی کردند و از آنانی قرار مده که بر غیر عمل صالح تکیه نمودند. خدایا بدن های ما را از بیماریها سلامتی بخش و ما را بر انجام آنچه از عمل بر ما واجب کرده ای یاری ده، تا این ماه از ما سپری گردد درحالی که آنچه را در این ماه بر ما واجب نموده ای ادا کرده باشیم. خدایا ما را بر روزه اش یاری ده، و برای شب زنده داری اش موفق بدار، و برای نماز در این ماه ما را شاداب گردان، و از قرائت قران محروم مساز، و پرداخت زکات را در این ماه بر ما آسان گردان. خدایا درد مزمن، خستگی، بیماری، هلاکت را بر ما چیره مکن. خدایا افطار از روزی حالت را روزی ما کن. خدایا آنچه که از روزی ات در این ماه
مَا قَسَمْتَهُ مِنْ رِزْقِكَ، وَ يَسِّرْ مَا قَدَّرْتَهُ مِنْ أَمْرِكَ، وَ اجْعَلْهُ حَلالاً طَيِّباً نَقِيّاً مِنَ الْآثامِ، خالِصاً مِنَ الْآصارِ وَ الْأَجْرامِ. اَللّٰهُمَّ لَاتُطْعِمْنا إِلّا طَيِّباً غَيْرَ خَبِيثٍ وَ لَا حَرامٍ، وَ اجْعَلْ رِزْقَكَ لَنا حَلالاً لَايَشُوبُهُ دَنَسٌ وَ لا أَسْقامٌ، يَا مَنْ عِلْمُهُ بِالسِّرِّ كَعِلْمِهِ بِالْأَعْلانِ، يَا مُتَفَضِّلاً عَلَىٰ عِبادِهِ بِالْإِحْسانِ، يَا مَنْ هُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ، وَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ خَبِيرٌ، أَلْهِمْنا ذِكْرَكَ، وَ جَنِّبْنا عُسْرَكَ، وَ أَنِلْنا يُسْرَكَ، وَ اهْدِنا لِلرَّشادِ، وَ وَفِّقْنا لِلسَّدادِ، وَ اعْصِمْنا مِنَ الْبَلايا، وَ صُنَّا مِنَ الْأَوْزارِ وَ الْخَطايا، یَا مَنْ لا یَغْفِرُ عَظِیمَ الذُّنُوبِ غَیْرُهُ، وَ لا یَکْشِفُ السُّوءَ إِلّا هُوَ، یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ،
قسمت ما نمودی دست یافتن به آن را برای ما هموار کن، و آنچه را از فرمانت برای ما تقدیر کرده ای آسان کن، و آن را حلال و پاک و پاکیزه از گناهان بوده از گرانباری ها و بزهکاری ها قرار ده. خدایا به ما مخوران جز غذای پاک که نه پلید باشد و نه حرام، و روزی ات را برای ما حلال گردان، که آلودگی ها و درها با آن در نیامیزد، ای که داناییاش به امور پنهان، همانند دانایی اش به امور آشکار است، ای فضل بخش بر بندگانش به احسان، ای آن که بر هرچیز تواناست، و به هرچیز دانا و آگاه است، یادت را به ما الهام کن، و از سختی بر ما ما را برکنار دار و به آسانی ات ما را برسان، و به راستی راهنمایمان باش، و به استواری توفیقمان ده، و از بلا نگاهمان بدار. و ما را از بارهای گران گناهان و خطاها حفظ کن، ای آن که گناهان بزرگ را جز او نیامرزد، و احدی بدی را جز او برطرف ننماید، ای مهربان ترین مهربانان،
وَ أَکْرَمَ الْأَکْرَمِینَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ الطَّیِّبِینَ، وَ اجْعَلْ صِیَامَنَا مَقْبُولاٌ، وَ بِالْبِرِّ وَ التَّقْوَی مَوْصُولاً، وَ کَذَلِکَ فَاجْعَلْ سَعْیَنَا مَشْکُوراً، وَ قِیَامَنَا مَبْرُوراً، وَ قُرْآنَنَا (وَ قِرَاءَتَنَا) مَرْفُوعاً، وَ دُعَاءَنَا
و کریم ترین کریمان، بر محمّد و اهل بیت پاکش درود فرست، و روزه ما را پذیرفته بدار، و به نیکی و تقوا پیوندش ده، و همچنین کوشش ما را مورد قَدردانی، و شب زنده داری ما را پذیرفته، و قرائتمان را بالا رفته، و دعایمان را
مَسْمُوعاً، وَ اهْدِنَا لِلْحُسْنَی (الْحُسْنَی). وَ جَنِّبْنَا الْعُسْرَی، وَ یَسِّرْنَا لِلْیُسْرَی، وَ أَعْلِ لَنَا الدَّرَجاتِ، وَ ضاعِفْ لَنَا الْحَسَناتِ، وَ اقْبَلْ مِنَّا الصَّوْمَ وَ الصَّلاةَ، وَ اسْمَعْ مِنَّا الدَّعَواتِ، وَ اغْفِرْ لَنَا الْخَطِيئاتِ، وَ تَجاوَزْ عَنَّا السَّيِّئاتِ، وَ اجْعَلْنا مِنَ الْعامِلِينَ الْفَائِزِينَ، وَ لَا تَجْعَلْنا مِنَ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ، حَتَّىٰ يَنْقَضِىَ شَهْرُ رَمَضانَ عَنَّا، وَ قَدْ قَبِلْتَ فِيهِ صِيامَنا وَ قِيامَنا، وَ زَكَّيْتَ فِيهِ أَعْمالَنا، وَ غَفَرْتَ فِيهِ ذُنُوبَنا، وَ أَجْزَلْتَ فِيهِ مِنْ كُلِّ خَيْرٍ نَصِيبَنا، فَإِنَّكَ الْإِلٰهُ الْمُجِيبُ، وَ الرَّبُّ الْقَرِيبُ (الرَّقِیبُ)، وَ أَنْتَ بِکُلِّ شَیْءٍ مُحِیطٌ.
اجابت شده قرار ده، و ما را به عاقبت به خیری هدایت کن، و از دشواری برکنارمان بدار، و ما را برای آسانی آماده ساز، و درجاتمان را بالا بر، و حسناتمان را دوچندان کن، و روزه و نماز ما را بپذیر، و دعاهای مان را شنوا باش، خطاهایمان را بیامرز، و از گناهمان درگذر، و ما را از عاملان رستگار قرار ده، و از غضب شدگان و گمراهان قرار مده، تا ماه رمضان از ما سپری گردد چنان که روزه ها و شب زنده داری مان را در آن پذیرفته باشی، و کردارمان را در آن پاکیزه، و گناهانمان را در آن مورد آمرزش قرار داده، و سهم ما را در آن از هر خیری فراوان ساخته باشی، به یقین تویی معبود اجابت کننده دعاها، و پروردگار نزدیک به بندگان و تویی احاطه کننده بر هرچیز.
دوازدهم: در این شب دعای روایت شده از امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) را که در کتاب «اقبال» آمده بخواند:
اَللّٰهُمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضانَ، مُنَزِّلَ الْقُرْآنِ، هٰذَا شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِى أَنْزَلْتَ فِيهِ الْقُرْآنَ، وَ أَنْزَلْتَ فِيهِ آياتٍ بَيِّناتٍ، مِنَ الْهُدىٰ وَ الْفُرْقانِ. اَللّٰهُمَّ
خدایا ای پروردگار ماه رمضان، ای فرو فرستنده قرآن، این ماه رمضان است که قرآن را در آن فرود فرستادی، و در آن دلایل روشنی از هدایت و شناسایی حق از باطل فرو فرستادی. خدایا
ارْزُقْنَا صِیَامَهُ، وَ أَعِنَّا عَلَی قِیَامِهِ. اَللّٰهُمَّ سَلِّمْهُ لَنا، وَ سَلِّمْنا فِيهِ، وَ تَسَلَّمْهُ مِنَّا فِى يُسْرٍ مِنْكَ وَ مُعافاةٍ، وَ اجْعَلْ فِيما تَقْضِى وَ تُقَدِّرُ، مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ، وَ فِيما تَفْرُقُ مِنَ الْأَمْرِ الْحَكِيمِ، فِى لَيْلَةِ الْقَدْرِ، مِنَ الْقَضاءِ الَّذِى لَايُرَدُّ وَ لَا يُبَدَّلُ، أَنْ تَكْتُبَنِى مِنْ حُجَّاجِ بَيْتِكَ الْحَرامِ، الْمَبْرُورِ حَجُّهُمُ، الْمَشْكُورِ سَعْيُهُمُ، الْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمُ، الْمُكَفَّرِ عَنْهُمْ سَيِّئاتُهُمْ، وَ اجْعَلْ فِيما تَقْضِى وَ تُقَدِّرُ، أَنْ تُطِيلَ لِى فِى عُمْرِى، وَ تُوَسِّعَ عَلَىَّ مِنَ الرِّزْقِ الْحَلالِ.
روزه آن را نصیب ما کن، و بر شب زنده داری اش یاری مان ده، خدایا آن را برای ما سالم بدار، و در آن به ما سلامتی ده و آن را از سوی خویش در آسانی و سلامت کامل از ما تحویل بگیر، و در آنچه حکم می کنی و مقدّر می گردانی از فرمان حتمی خویش، و در انچه جدا می کنی از امر حکیمانه ات در شب قَدر، از ان حکمی که برگشت نمی پذیرد و دگرگون نمی شود، مقرّر فرما که ما را از حاجیان خانه محترمت بنویسی، آنان که حجّشان قبول، و سعیشان پذیرفته، و گناهانشان آمرزیده گشته، و بدیهای شان نادیده گرفته شده است. و در آنچه حکم می کنی و مقدّر می نمایی مقرّر فرما که عمرم را طولانی گردانی، و از روزی حلالت بر من وسعت بخشی.
سیزدهم: دعای چهل وچهارم صحیفه کامله سجادیه را بخواند.
چهاردهم: بخواند دعای «اللّهمَّ اِنَّ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ... » را که سیّد در کتاب «اقبال» نقل فرموده، و دعایی بسیار طولانی است.
پانزدهم: بخواند:
اللّهمَّ إِنَّهُ قَدْ دَخَلَ شَهْرُ رَمَضَانَ. اللّهمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضَانَ، الَّذِی أَنْزَلْتَ فِیهِ الْقُرْآنَ، وَ جَعَلْتَهُ بَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَی وَ الْفُرْقَانِ. اللّهمَّ
خدایا هر آینه ماه رمضان وارد شد، ماهی که در آن قرآن را فرو فرستادی، و آن را دلایل آشکاری از هدایت و شناسایی حق از باطل قرار دادی. خداوند
فَبَارِکْ لَنَا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ، وَ أَعِنَّا عَلَی صِیَامِهِ وَ صَلَوَاتِهِ، وَ تَقَبَّلْهُ مِنَّا.
در ماه رمضان به ما برکت عطا کن، و بر روزه و نمازهایش یاریمان فرما و آن را از ما بپذیز.
روایت شده رسول خدا (صَلَّى اللّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) وقتی ماه رمضان میرسید این دعا را می خواندند.
شانزدهم: و نیز روایت شده است که رسول خدا (صَلَّى اللّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) در شب اول ماه رمضان این دعا را می خواندند:
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِى أَكْرَمَنا بِكَ، أَيُّهَا الشَّهْرُ الْمُبارَكُ. اَللّٰهُمَّ فَقَوِّنا عَلَىٰ صِيامِنا وَ قِيامِنا، وَ ثَبِّتْ أَقْدامَنا، وَ انْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ. اَللّٰهُمَّ أَنْتَ الْواحِدُ فَلا وَلَدَ لَكَ، وَ أَنْتَ الصَّمَدُ فَلا شِبْهَ لَكَ، وَ أَنْتَ الْعَزِيزُ فَلا يُعِزُّكَ شَىْءٌ، وَ أَنْتَ الْغَنِىُّ وَ أَنَا الْفَقِيرُ، وَ أَنْتَ الْمَوْلىٰ وَ أَنَا الْعَبْدُ، وَ أَنْتَ الْغَفُورُ وَ أَنَا الْمُذْنِبُ، وَ أَنْتَ الرَّحِيمُ وَ أَنَا الْمُخْطِئُ، وَ أَنْتَ الْخالِقُ وَ أَنَا الْمَخْلُوقُ، وَ أَنْتَ الْحَىُّ وَ أَنَا الْمَيِّتُ، أَسْأَلُكَ بِرَحْمَتِكَ أَنْ تَغْفِرَ لِى وَ تَرْحَمَنِى وَ تَجاوَزَ عَنِّى إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ.
سپاس خدای را که به وسیله تو ای ماه مبارک ما را گرامی داشت. خدایا ما را بر روزه و شب زنده داری مان نیرو بخش، و گام های مان را استوار کن، و بر کافران پیروزمان گردان، خدایا تو یگانه ای پس برایت فرزندی نیست، و تو بی نیازی پس شبیهی برایت نمی باشد، و تویی عزیز و چیزی عزیزت نکند، و تویی بی نیاز و من تهیدستم، و تویی مولا و من بنده ام، و تویی آمرزنده و من گنهگارم، و تویی مهربان و من خطاکارم، و تویی آفریننده و من آفریده ام، و تویی زنده و من مرده ام، از تو درخواست می کنم به مهرت که مرا بیامرزی و به من رحم کنی، و از من درگذری، همانا تو بر هرچیز توانایی.
هفدهم: در باب اوّل [صفحه224]بیان استحباب خواندن دعای جوشن کبیر در آغاز ماه گذشت. هیجدهم: دعای حج را که در اول ماه گذشت بخواند. نوزدهم: هنگامی که ماه رمضان شروع می شود کثرت تلاوت قرآن شایسته است، و روایت شده که امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) پیش از تلاوت قرآن این دعا را می خواندند:
اَللّٰهُمَّ إِنِّى أَشْهَدُ أَنَّ هٰذَا كِتابُكَ، الْمُنْزَلُ مِنْ عِنْدِك، عَلَىٰ رَسُولِكَ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِاللّٰهِ، صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ، وَ كَلامُكَ النَّاطِقُ عَلَىٰ لِسانِ نَبِيِّكَ جَعَلْتَهُ هادِياً مِنْكَ إِلىٰ خَلْقِكَ، وَ حَبْلاً مُتَّصِلاً فِيما بَيْنَكَ وَ بَيْنَ عِبادِكَ. اَللّٰهُمَّ إِنِّى نَشَرْتُ عَهْدَكَ وَ كِتابَكَ، اَللّٰهُمَّ فَاجْعَلْ نَظَرِى فِيهِ عِبادَةً، وَ قِراءَتِى فِيهِ فِكْراً، وَ فِكْرِى فِيهِ اعْتِباراً، وَ اجْعَلْنِى مِمَّنْ اتَّعَظَ بِبَيانِ مَواعِظِكَ فِيهِ، وَ اجْتَنَبَ مَعاصِيَكَ، وَ لَا تَطْبَعْ عِنْدَ قِراءَتِى عَلَىٰ سَمْعِى، وَ لَا تَجْعَلْ عَلَىٰ بَصَرِى غِشاوَةً، وَ لَا تَجْعَلْ قِراءَتِى
خدایا گواهی می دهم که این کتاب توست که از سوی تو بر رسولت محمّد بن عبد اللّه (درود خدا بر او و خاندانش) نازل گشته، و سخن گویای توست بر زبان پیامبرت، آن را از سوی خود راهنمایی برای بندگانت قرار دادی، و رشته پیوسته ای بین تو و بندگان توست. خدایا پیمان و کتابت را در پیش رویم باز کرده ام، خدایا نگاهم را در آن عبادت، و خواندم را در آن اندیشه، و اندیشه ام را در آن عبرت آموز قرار بده، و مرا از کسانی قرار ده که از بیان پندهایت در قرآن اندرز گیرند، و از نافرمانی هایت دوری نمایند، و هنگام تلاوت آن بر گوشم مهر مزن، و بر دیده ام پرده منه، و خواندنم را
قِرَاءَةً لا تَدَبُّرَ فِیهَا، بَلِ اجْعَلْنِی أَتَدَبَّرُ آیَاتِهِ وَ أَحْکَامَهُ، آخِذاً بِشَرايِعِ دِينِكَ، وَ لَا تَجْعَلْ نَظَرِى فِيهِ غَفْلَةً، وَ لَا قِراءَتِى هَذَراً، إِنَّكَ أَنْتَ الرَّؤُوفُ الرَّحِيمُ. و بعد از قرائت قرآن مجید این دعا را می خواندند اَللّٰهُمَّ إِنِّى قَدْ قَرَأْتُ مَا قَضَيْتَ مِنْ كِتابِكَ، الَّذِى أَنْزَلْتَهُ عَلَىٰ نَبِيِّكَ الصَّادِقِ، صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ، فَلَكَ الْحَمْدُ رَبَّنا. اَللّٰهُمَّ اجْعَلْنِى مِمَّنْ يُحِلُّ حَلالَهُ، وَ يُحَرِّمُ حَرامَهُ، وَ يُؤْمِنُ بِمُحْكَمِهِ وَ مُتَشابِهِهِ، وَ اجْعَلْهُ لِى أُنْساً فِى قَبْرِى، وَ أُنْساً فِى حَشْرِى، وَ اجْعَلْنِى مِمَّنْ تُرْقِيهِ بِكُلِّ آيَةٍ قَرَأَها دَرَجَةً فِى أَعْلَىٰ عِلِّيِّينَ، آمِينَ رَبَّ الْعالَمِينَ.
خواندن بی تدبّر قرار مده، بلکه آنچنان قرارم ده که در آیات و احکامش تدبّر کنم، و برگیرنده قوانین دینت باشم، و نگاهم را در آن بی خبری، و قرائتم را بیهوده و باطل قرار مده، تویی رؤف، و مهربان. و پس از قرائت قرآن مجید این دعا را می خواندند خدایا آنچه را از حکم کتابت کرده بودی خواندم، کتابی که بر پیامبر راستگویت (درود خدا بر او و خاندانش) نازل کردی، پس سپاس شایسته توست ای پروردگار خدایا مرا از کسانی قرار ده که حلالش را حلال و حرامش را حرام می شمارند، به محکم و متشابه اش ایمان می آورند، و آن را مونس در قبر و قیامتم گردان، و مرا از کسانی قرار ده که او را به هر آیه ای که می خواند در برترین جایگاه بهشت بالا بری، آمین ای پروردگار جهانیان.
: