فصل:لفظ مفرد بر سه قسم است اسم و کلمه و ادات─

زیرا که اگر معنی لفظ مفرد ناتمام است─ یعنی صلاحیت ندارد که محکوم علیه یا محکوم به شود─ آنرا در این فن ادات خوانند ─ و در نحو حرف گویند─ و اگر معنی وی تمام است─ پس خالی از این نیست که صلاحیت دارد که محکوم علیه شود یا نه─ اگر ندارد در این فن آنرا کلمه گویند و در نحو فعل خوانند─ و اگر صلاحیت دارد آنرا اسم گویند

فصل:لفظ مرکب بر دو قسم است تام و غیر تام─

تام آنستکه بر وی سکوت صحیح باشد ─ یعنی چون متکلم آنجا سکوت نماید مخاطب را انتظاری نباشد─ آنچنان انتظاریکه با محکوم علیه باشد بی محکوم به─ و با محکوم به باشد بی محکوم علیه─ و مرکب تام اگر فی نفسه محتمل صدق و کذب باشد─ آنرا خبر و قضیه خوانند ─ و این عمده است در باب تصدیقات─ و اگر محتمل صدق و کذب نباشد آنرا انشاء خوانند ─ خواه دلالت کند بالذات بر طلب چون امر و نهی و استفهام─ و خواه دلالت نکند بالذات─ چون تمنی و ترجی و تعجب و نداء و مانند آن─ و این قسم از معنی انشاء در محاورات معتبر است─ و غیر تام آن است که بر وی سکوت صحیح نباشد ─ و این قسم منقسم می شود به ترکیب تقییدی─ که جزء ثانی در وی قید جزء اول باشد─ خواه باضافه چون