ادعیه وقت طلوع و غروب آفتاب
آگاه باش أَیدَّکَ اللّه که تشویق و ترغیب بسیاری بر محافظت این دو وقت در آیات و اخبار آمده، بر این اساس، برای این دو وقت دعاها و اذکار بسیاری از رسول خدا و ائمه اطهار صَلَواتُ اللّه عَلَیهِم وارد شده که ما در این رساله به ذکر مختصری از آن ها تبّرک می جوییم. اول: ابن بابویه به سند معتبر، از حضرت امیر مؤمنان (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت کرده: هرکه پیش از طلوع آفتاف هر یک از سوره های: تَوحید و قَدر و آیَةُ الکُرسی، را یازده مرتبه: بخواند، خدا دارایی او را از آنچه می ترسد باز می دارد. و نیز فرمود: هرکه قُل هُوَ اللّه و قَدر را پیش از طلوع آفتاب بخواند، در آن روز گناهی به او نرسد، هرچند شیطان بر این امر سخت بکوشد. دوم: کلینی و ابن بابویه، و شیخ طوسی، و دیگران، به سندهای معتبر از حضرت صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت کرده اند، بر هر مسلمان فرض است که ده مرتبه: پیش از طلوع آفتاب، و ده مرتبه: پیش از غروب خورشید، این دعا را بخواند:
لا اِلهَ اِلا اللّه وَحْدَهُ، لاشَريكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ، يُحْيى وَ يُميتُ، وَ هُوَ حَيٌّ لايَمُوتُ، بِيَدِهِ الْخَيْرُ، وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَىْءٍ قَديرٌ.
معبودی جز خدا نیست، شریکی برایش نمی باشد، فرمانروایی و ستایش خاص اوست، زنده می کند و می میراند، و او زنده ای است که هرگز نمی میرد، خیز تنها بدست اوست، و او بر هر کاری تواناست.
و در بعضی از روایات آمده است: یُحیی وَ یُمیتُ وَ یُمیتُ وَ یُحیی و در چند روایت جمله وَ هُوَ حَیٌّ لَا یَمُوتُ بِیَدِهِ الْخَیْرُ... نیامده ولی در بعضی روایات آمده. و ظاهرا همه خوب است، و اگر همه صورتها را بگوید بهتر است، و در بعضی از روایات وارد شده اگر ترک شود لازم است قضا کنید، و در بعضی روایات آمده: این کفاره گناهان او در آن روز است. سوم: ابن بابویه و دیگران به سندهای بسیار معتبر از حضرت زین العابدین و حضرت صادق (عَلَيهَا السَّلَامُ) روایت کرده اند: هرکه در شام صد مرتبه اللّه اکبر بگوید، مانند این است که صد بنده را آزاد کرده باشد، و به سند صحیح دیگر از حضرت باقر (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت شده: هرکه پیش از طلوع آفتاب صد مرتبه، و قبل از غروب آن صد مرتبه اللّه اکبر بگوید، خدای کریم برای او همانند پاداش کسی که صد بنده را آزاده کرده باشد می نویسد، و هرکه ده بار سُبْحانَ اللّه وَ
بِحَمدِهِ بگوید، خدا ده حسنه برای او می نویسد، و هرکه بیشتر بگوید، برای او بیشتر نوشته می شود. چهارم: ابن بابویه به سند معتبر از حضرت صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت کرده: رسول خدا (صَلَّى اللّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) فرمود: غرفه ای چند در بهشت است، که ظاهر آن ها از درون، و درون آن ها از بیرون نمایان است، و از امّت من کسی در آن ها ساکن می شود، که سخن نیک گوید، و به مردم طعام بخوراند، و به هر که رسد سلام کند، و در شب هنگامی که مردم در خوابند نماز بجا آورد، آنگاه فرمود: کلام نیک آن است که در صبح و شام ده بار بگوید: سُبْحانَ اللّه، وَ الْحَمْدُ للّه، وَ لا إلهَ إلاّ اللّه، وَ اللّه أکْبَر و نیز در کتاب «محاسن» برقی به سند صحیح از حضرت باقر (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت شده: حضرت رسول (صَلَّى اللّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) به مردی رسید که باغی را برای خود احداث می کرد، حضرت ایستاد و فرمود: می خواهی تو را بر باغی راهنمایی کنم، که اصلش از این باغ ثابت تر، و میوه اش زودرس تر، و نیکوتر و پایدارتر باشد؟ گفت: آری یا رسول اللّه، فرمود: در صبح و شام بگو: سُبْحانَ اللّه، وَ الْحَمْدُ للّه، وَ لا إلهَ إلاّ اللّه، وَ اللّه أکْبَر، که
به عدد هر تسبیحی برایت در بهشت درختها از انواع میوه ها غرس می کنند، و اینهاست باقیات صالحات، که خدا در قرآن فرموده: «نیکوتر و پایدارترند از دارایی دنیا». پنجم: ابن بابویه به سند معتبر از حضرت امیر مؤمنان (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت کرده: هرکه نزدیک به شام، یا پس از شام سه مرتبه این آیه را بخواند، در آن شب خیری از او فوت نمی شود، و جمیع شرور از او دور می شود. و همچنین است، هرگاه هنگام صبح بگوید:
فَسُبْحانَ اللّه حینَ تَمْسُونَ وَ حینَ تُصْبِحُونَ، وَ لَهُ الْحَمْدُ فِی السَّمواتِ وَ الاَرْضِ، وَ عَشِیّاً وَ حینَ تُظْهِرُونَ.
تنزیه خدای را هنگامی که شام کنید، و زمانی که صبح نمایید، و برای اوست ستایش در آسمان ها و زمین و شب، و وقتی که ظهر می کنید.
ششم: برقی در کتاب «محاسن» به سند موثّق از حضرت رضا (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت کرده: هرکه در صبح، و در شام سه مربته بگوید: بِسْمِ اللّه الرَّحْمنِ اَلْرَحیمْ. لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللّه، نترسد از شیطان و نه از پادشاه و نه از خوره و نه از پیسی، و حضرت فرمود: من صد مرتبه می گویم، و در تعقیب نماز صبح و شام هفت مرتبه، روایت شده، چنان که قبلا گذشت. هفتم: به سند معتبر از حضرت صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت شده:
مردی از انصار، چند روزی خدمت رسول خدا (صَلَّى اللّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) نرسید، حضرت از او پرسید: به چه علت در این چند روز، از ما، غایب بودی؟ گفت: به سبب تنگدستی و طول بیماری، حضرت فرمود: می خواهی به تو دعایی را تعلیم کنم که چون بخوانی تنگدستی و بیماری از تو برطرف شود؟ گفت: آری یا رسول اللّه. فرمود: صبح و شام این دعا را بخوان:
لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلّا بِاللّٰهِ، تَوَكَّلْتُ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لَايَمُوتُ، وَ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَداً، وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ، وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ، وَ كَبِّرْهُ تَكْبِيراً.
جنبش و نیرویی نیست جز به خدا، توکّل کردم بر زنده ای که هرگز نمی میرد، و ستایش خدای را که فرزندی نگرفته، و برای او شریکی در فرمانروایی نیست، و نبود برایش سرپرستی از خواری، و بزرگش شمار بزرگ شمردنی شایسته.
هشتم: در بسیاری از روایات معتبر از حضرت صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت شده: پیش از طلوع و غروب آفتاب ده مرتبه: بگو:
أَعُوذُ بِاللّٰهِ السَّمِيعِ الْعَلِيمِ، مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ، وَ أَعُوذُ بِاللّٰهِ أَنْ يَحْضُرُونِ، إِنَّ اللّٰهَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ.
پناه می برم به خدای شنوای دانا، از وسوسه های شیاطین، و پناه می برم به خدا از اینکه نزد من حاضر شوند، به درستی که خدا شنوا و داناست.
و در پاره ای از روایات چنین آمده و اعوذ بکّ ربّ ان یحضرون و در بعضی از روایات أَستعیذ بِاللّه السَّمِيعِ الْعَلِيمِ، مِنَ
الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، وَ اَعُوذُ باللّه اَنْ یَحْضُرُونِ. نهم: در کتاب «فلاح السائل» از امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت کرده: شما را چه چیزی مانع است از این که در هر صبح و شام این دعا را سه مرتبه بخوانید:
اللّهمَّ مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ وَ الْأَبْصَارِ، ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَىٰ دِينِكَ، وَ لَا تُزِغْ قَلْبِي بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنِي، وَهَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ، وَ أَجِرْنِي مِنَ النَّارِ بِرَحْمَتِكَ. اَللّٰهُمَّ امْدُدْ لِي فِي عُمْرِي، وَ أَوْسِعْ عَلَيَّ فِي (مِن) رِزْقِي، وَ انْشُرْ عَلَيَّ مِنْ رَحْمَتِكَ، وَ إِنْ كُنْتُ عِنْدَكَ فِي أم الْكِتابِ شَقِيّاً فَاجْعَلْنِي سَعِيداً، فَإِنَّكَ تَمْحُو مَا تَشاءُ وَ تُثْبِتُ وَ عِنْدَكَ أم الْكِتابِ.
خدایا ای زیرورو کننده دلها و دیده ها، دلم را بر دینت ثابت بدار، و دلم را پس از اینکه هدایت نمودی منحرف مساز، و از نزد خود رحمتی به من ببخش، به درستی که تو بسیار بشخنده ای، و از آتش پناهم ده به رحمتت، خدایا عمرم را طولانی گردان، و در روزی ام به من وسعت ده، و بر من بگستران از رحمتت، و اگر در ام الکتاب [لوح محفوظ] نزد تو بدبختم، مرا خوشبخت فرما، زیر که تو محو می کنی هرچه را بخواهی، و هرچه را بخواهی پابر جایش می نمایی، و ام الکتاب نزد توست.
دهم: شیخ طوسی و سیّد بن طاووس از رسول خدا (صَلَّى اللّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) روایت کرده اند: هرکه صبح و شام یک مرتبه بگوید: سُبْحَانَ اللّه وَ بِحَمْدِهِ، سُبْحَانَ اللّه الْعَظِيمِ حق تعالی فرشته ای را با بیلی از نقره به سوی بهشت روانه می کند تا برای او در زمین بهشت که از مشک ناب است درختانی
غَرس کند، و دیواری دور آن قرار دهد، و دری بر آن نصب کند، و بر آن در بنویسد: این بوستان فلان فرزند فلان است، و سیّد به روایت معتبر دیگری از حضرت صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) نقل کرده: هرکه این تسبیح را، در غیر مقام تعجب بگوید [عده ای در برخورد به پیش آمدها و حوادث، از باب تعجب فریاد می زنند: سبحان اللّه، که از ظاهر روایت استفاده می شود ثوابی که ذکر شده برای اینگونه تسبیح گفتن نیست] حق تعالی هزار گناه او را محو می کند، و هزار حسنه برایش ثبت می نماید، و هزار شفاعت برای وی می نویسد، و هزار درجه برای او بلند گرداند، و برای او از این کلمه مرغ سپیدی بیافریند، که تا روز قیامت مشغول به این تسبیح باشد، و ثوابش برای او نوشته شود. یازدهم: قطب راوندی از حضرت امیر مومنان (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت کرده: حضرت رسول (صَلَّى اللّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) فرموده: هرکه صبح کند، و چهار نعمت خدا را یاد نکند، می ترسم نعمت خدا از دست او برود:
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي عَرَّفَنِي نَفْسَهُ، وَ لَمْ يَتْرُكْنِي عَمْيانَ الْقَلْبِ؛ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي جَعَلَنِي مِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ، صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ،
ستایش خدای را که خودش را به من شناساند، و مرا کوردل رها نکرد، ستایش خدای را که مرا از امّت محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) قرار داد،
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي جَعَلَ رِزْقِي فِي يَدَيْهِ، وَ لَمْ يَجْعَلْ رِزْقِي فِي أَيْدِي النَّاسِ؛ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي سَتَرَ ذُنُوبِي وَ عُيُوبِي، وَ لَمْ يَفْضَحْنِي بَيْنَ الْخَلائِقِ. (الناس)
ستایش خدای را که روزی مرا در دست عنایت خودش قرار داد، و در دست مردم نگذاشت، ستایش خدا را که گناهان و عیوبم را بپوشاند، و مرا در میان مردم رسوا نساخت.
دوازدهم: در کتاب «بلد الأمین» از سلمان فارسی روایت کرده: هر بنده ای که صبح کند سه مرتبه بگوید:
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعالَمِينَ، اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ حَمْداً كَثِيراً طَيِّباً مُبارَكاً فِيهِ.
ستایش خدای را پروردگار جهانیان، ستایش خدای را ستایشی بسیار پاکیزه مبارک
حق تعالی هفتاد نوع بلا را از او برگیرد که کمترین آن ها اندوه باشد.
سیزدهم: شیخ کلینی به سند معتبر از حضرت باقر (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت کرده: چون صبح کنی بگو:
أَصْبَحْتُ بِاللّٰهِ مُؤْمِناً عَلَىٰ دِينِ مُحَمَّدٍ وَ سُنَّتِهِ، وَ دِينِ عَلِيٍّ وَ سُنَّتِهِ، وَ دِينِ الْأَوْصِياءِ وَ سُنَّتِهِمْ، آمَنْتُ بِسِرِّهِمْ وَ عَلانِيَتِهِمْ، وَ شاهِدِهِمْ وَ غائِبِهِمْ، وَ أَعُوذُ بِاللّٰهِ مِمَّا اسْتَعاذَ مِنْهُ رَسُولُ اللّٰهُ صَلَّى اللّٰه عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ عَلِيٌّ عَلَيهِ السَّلَامُ وَ الْأَوْصِياءُ عَلَيْهِمُ السَّلامُ وَ أَرْغَبُ إِلَى اللّٰهِ فِيمَا رَغِبُوا إِلَيْهِ،
صبح کردم به یاری خدا، مؤمن بر دین محَمد و روش او، و دین علی و روش او، و دین اوصیأ و روش او، و دین جانشینان ایشان و روش آنها، ایمان آوردم به پنهان و پیدایشان، و حاضر و غایبشان، و پناه می برم به خدا، از آنچه که پناه برد از آن رسول خدا (درود خدا بر او و خاندانش) و علی (درود خدا بر او) و جانشیان ایشان، و رغبت به خدا می کنم، در آنچه آنان به سوی او رغبت نمودند،
وَلاحَوْلَ وَ لاقُوَّةَ اِلاّ بِاللّه.
و جنبش و نیرویی نیست جز به خدا.
چهاردهم: شیخ کلینی به سند معتبر از امام باقر (عَلَيهِ السَّلَامُ) برای خواند این دعا بعد از صبح، پیش از طلوع آفتاب، فضیلت بسیار نقل کرده:
اللّٰهُ أَكْبَرُ اللّٰهُ أَكْبَرُ كَبِيراً، وَ سُبْحانَ اللّٰه بُكْرَةً وَ أَصِيلاً، وَ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعالَمِينَ كَثِيراً لَاشَرِيكَ لَهُ، وَ صَلَّى اللّٰهُ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ. (وَ آل محَمدٍ)
خدا بزگ تر است، خدا بزرگ تر است، در کمال بزرگی، و منزّه است خدا، در بامداد و پسین، و ستایش بسیار خدای را پروردگار جهانیان، شریکی برای او نیست، و درود خدا بر محمّد و خاندانش.
پانزدهم: در کتاب بلد الأمین از حضرت صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت کرده: هرکه در صبح این دعا را سه مرتبه بخواند، تا شام بلایی به او نرسد، و اگر در شام بخواند، تا صبح بلایی او را در نگیرد:
بِسْمِ اللّٰه الَّذِي لَايَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الْأَرْضِ، وَ لَا فِي السَّماءِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ.
به نام خدایی که زیان نرساند، با نام او چیزی در زمین، و نه در آسمان، و او شنوا و داناست.
شانزدهم: کلینی و ابن بابویه و دیگران به سندهای موثّق و معتبر از حضرت باقر (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت کرده اند: حق تعالی حضرت نوح را بنده بسیار شاکر نامید، برای اینکه هر صبح
و شام این دعا را می خواند:
اللّهمَّ إِنِّي أُشْهِدُكَ أَنَّهُ مَا أَمْسىٰ وَ أَصْبَحَ بِي مِنْ نِعْمَةٍ، أَوْ عافِيَةٍ فِي دِينٍ أَوْ دُنْيا، فَمِنْكَ وَحْدَكَ لَاشَرِيكَ لَكَ؛ لَكَ الْحَمْدُ وَ لَكَ الشُّكْرُ بِها عَلَيَّ حَتَّىٰ تَرْضىٰ إِلٰهَنَا.
خدایا تو را گواه می گیرم که آنچه در شامگاه و بامداد، نعمت یا سلامت در دین یا در نیا به من رسید از جانب توست، یگانه ای برایت شریکی نیست، تو را ستایش، و تو را سپاس بر آن نعمتها بر من، تا خشنود شوید معبودا.
و در بعضی روایات آمده است ده مرتبه: می خواند:
اللّهمَّ إِنَّهُ مَا أَصْبَحَ بِي مِنْ نِعْمَةٍ، أَوْ عافِيَةٍ فِي دِينٍ أَوْ دُنْيا، فَمِنْكَ وَحْدَكَ لَاشَرِيكَ لَكَ، لَكَ الْحَمْدُ وَ لَكَ الشُّكْرُ بِها عَلَيَّ حَتَّىٰ تَرْضَىٰ وَ بَعْدَ الرِّضا ؛
خدایا آنچه در صبح از نعمت یا سلامت در دین یا دنیا به من رسید، از جانب تو است، یگانه ای، برایت شریکی نیست، به آن نعمتها بر من تو را ستایش و تو را سپاس، تا خشنود شوی و فوق خشنودی.
و هر دو بیان خوب است.
: