آداب مخصوص زیارت امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ)

مقصد دوم: در آدابی است که زائر حضرت سیّد الشّهدا (عَلَيهِ السَّلَامُ) باید آن ها را در راه زیارت و در آن حرم مطهر مراعات کند

و آن چند چیز است: اوّل: پیش از آن که از خانه بیرون رود، سه روز روزه بدارد و روز سوم غسل کند، چنان که امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) به صفوان دستور العمل دادند و در ذکر زیارت هفتم [صفحه 1046] خواهد آمدو شیخ محمّد بن مشهدی در مقدمات زیارت «عیدین» ذکر فرموده که چون زیارت آن حضرت را اراده کنی، سه روز روزه بدار و روز سوم غسل کن و اهل و عیال خود را نزد خود جمع کن و بگو:

آنگا ه

از منزل خود با حال خشوع بیرون رو و بسیار بگو: لا إلهَ إلاّ اللّه، وَ اللّه أکْبَرُ و الْحَمْدُ للّه ثنای خدا بر زبان جاری کن و بر پیامبر و آلش (صَلَّى اللّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) صلوات فرست و به آرامی و وقار حرکت کن، روایت شده: خدا از عرق زائر امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) از هر قطره ای هفتاد هزار فرشته خلق می کند، که خدای تعالی را تسبیح می کنند و از خدا آمرزش می خواهند برای او و زائران آن حضرت تا روز قیامت برپا شود. دوم: از حضرت امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) نقل شده چون به زیارت امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) بروی، آن حضرت را محزون و غمناک و ژولیده مو و غبارآلود و گرسنه و تشنه زیارت کن که آن جناب با این احوال شهید شد و حاجات خود را بخواه و از کربلا بازگرد، و آن را وطن خود قرار مده. سوم: زائر در سفر زیارت آن حضرت توشه خود را از غذاهای لذیذ مانند بریانی و حلواجات قرار ندهد، بلکه خوارکش را نان با شیر یا ماست تهیّه ببیند. از امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت شده که فرمود: شنیدم جماعتی به زیارت امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) می روند، و با خود سفره هایی برمی دارند که در آن ها بزغاله های بریان و حلواجات هست، اگر به زیارت قبر پدران یا دوستان خود بروند قطعا این خوراکی ها را با خود برنمی دارند. در حدیث معتبر دیگری نقل شده است که امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) به مفضل بن عمر فرمود: زیارت کنید امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) را بهتر از آن است که زیارت نکنید، و زیارت نکنید بهتر از آن است که زیارت کنید، مفّضل عرضه داشت: پشتم را شکستی! فرمود: و اللّه اگر به زیارت قبر پدران خود

بروند قطعاً این خوراکیها را با خود برنمیدارند. در روایت معتبر دیگری نقلشده است: که امام صادق (علیهالسلام) به مفضل بن عمر فرمود: زیارت کنید امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) را بهتر از آن است که زیارت نکنید و زیارت نکنید بهتر از آن است که زیارت کنید، مفضّل عرضه داشت: پشتم را شکستی! فرمود: و اللّه اگر به زیارت قبر پدران خود بروی، اندوهگین و غمناک می روید، و به زیارت آن حضرت که می روید سفره ها با خود برمی دارید، درحالی که باید ژولیده مو و گردآلود بروید. مولّف گوید: پس برای اغنیا و تجّار چه اندازه شایسته است، که این مطلب را در این سفر ملاحظه کنند و هرگاه در شهرهایی که تا کربلا بین راه ایشان است، عدّه ای از دوستانشان ایشان را دعوت و میهمانی می کنند و در زمان حرکت سفره های آنان را از پخته های لذیذ، و مرغ بریان و سایر غذاها پر می کنند، نپذیرند و بگویند: ما مسافر کربلا هستیم، و برای ما تغذیه به این غذاها شایسته نیست. شیخ کلینی روایت کرده: بعد از شهادت حضرت سیّد الشّهدا (عَلَيهِ السَّلَامُ) همسر کلبیّه آن حضرت اقامه عزا نمود، گریست و سایر زنها و خدمتکاران گریستند، تا حدی که

اشکهای آن ها خشک شد، از جایی برای آن مخدّره «جونی» هدیه فرستادند، که معنی آن را مرغ قطا گفته اند، این هدیه برای این بود که از خوردن آن در گریستن بر امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) قوّت بگیرند، چون آن بانوی محترمه آن را دید پرسید چیست؟ گفتند: هدیه ای است که فلانی برای شما فرستاده، تا در ماتم امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) به آن استعانت بجویید، فرمود: «ما که در جشن عروسی نیستیم، ما را چه به این خوراک؟ » پس دستور داد تا آن را از خانه بیرون بردند. چهارم: از مسائلی که در سفر زیارت امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) مستحب است، تواضع و فروتنی و خشوع و راه رفتن همانند بنده ذلیل است، پس کسانی که در راه زیارت آن حضرت، بر این مرکب های جدید سوار می شوند، باید خیلی متوجه خود باشند، که بر سایر زائران و بندگان خدا، که به سختی و مشقّت به کربلا می روند، بزرگی ننمایند و تکبّر نورزند و آنان را زه چشم حقارت نبینند. علما در احوال اصحاب کهف نقل کرده اند که آن ها از خاصان دقیانوس و به منزله وزاری او بودند وقتی حق تعالی رحمت خود را شامل حال آن ها فرمود، و به فکر خداپرستی و اصلاح کار خود برآمدند، مصلحت خویش را در این دیدند، که از مردم

کناره گیرند، و در غاری پناه گرفته به عبادت حق مشغول شوند، به این خاطر سوار بر اسبها شده، از شهر بیرون آمدند، همین که سه میل راه رفتند، تملیخا که یکی از آنان بود گفت: «برادران این راه، راه آخرت است و باید به صورت نداری و مسکنت رفت، و ملک و ریاست دنیا را کنار گذاشت، اکنون از اسبها پیاده شوید، و با پای پیاده به درگاه حق روید، شاید خدا به شما رحم کند، و در کار شما گشایشی نصیب شما فرماید، همگی از اسبها خود پیاده شدند، و آن افراد محترم و معظّم در آن روز، هفت فرسخ با پای پیاده راه رفتند، تا پاهایشان مجروح و خون چکان شد! پس زائران قبر مطهر امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) این واقعیت را در نظر داشته باشند، و بدانند شخص در این راه هرچه برای خدا تواضع کند، باعث رفعت مقام او خواهد شد، بنابراین در آداب زیارت آن جناب از امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت شده: هرکه پیاده به زیارت قبر امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) برود، حق تعالی برای او به عدد هر گام هزار حسنه می نویسد، و هزار گناه را از او محو می کند، و برای او هزار درجه در بهشت بلند می کند، چون به شطّ فرات رسیدی غسل کن و پایت را برهنه نما، و کفش های خود را در دست گیر، و راه برو

همانند راه رفتن بنده ای خوار. پنجم: اگر در بین راه زائر پیاده ای را دید، که وامانده و خسته شده، و از او کمک خواست تا تواند در کار او اهتمام ورزد و او را به منزل رساند، و مبادا که او را سبک شمارد، و به او بیاعتنایی کند. شیخ کلینی به سند معتبر از ابو هارون روایت کرده: من در خدمت امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) بودم، به جمعیتی که نزد ایشان بودند فرمود: شما را چه شده که به ما استخفاف مینمایید؟ از میان آن ها مردی از اهل خراسان برخاست و گفت: پناه می بریم به خدا از این که ما به شما یا به چیزی از امر شما استخفاف کنیم و آن را کوچک شماریم، فرمود: آری تو خودت یکی از آنانی هستی، که سبک شمردی و خوار کردی مرا! آن مرد گفت: به خدا پناه میبرم که من شما را خوار کرده باشم. فرمود: وای بر تو، وقتی که نزدیک به جحفه بودیم، آیا نشنیدی که فلان کس به تو گفت: مرا به اندازه یک میل راه سوار کن، به خدا سوگند من از پیمودن راه خسته شدم، به خدا قسم تو سر به سوی او بلند نکردی، و او را سبک شمردی، و هرکه مؤمنی را خوا رکند ما را خوار کرده، و حرمت ما را تباه کرده است!! مؤلف گوید: ما در فصول گذشته در آداب

زیارت، در ادب نهم کلامی با روایتی از علی بن یقطین که مناسب با این مقام است ذکر کردیم، به آنجا رجوع کن، که در آن روایت موعظه نیکویی است و این ادب که در اینجا ذکر شد، اختصاص به زائران امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) ندارد، ولی چون این مطلب در راه زیارت آن حضرت بسیار اتفاق می افتد، به این خاطر آن را در اینجا ذکر کردیم. ششم: از ثقه جلیل القَدر محمّد بن مسلم روایت شده است که به حضرت باقر (عَلَيهِ السَّلَامُ) عرض کرد: ما زمانی که به زیارت پدرتان حسین بن علی (عَلَيهِ السَّلَامُ) می رویم آیا چنین است که در حج خانه خداییم؟ فرمود: آری، عرضه داشت: پس آنچه بر حاجیان لازم است بر ما لازم است؟ فرمود: بر تو لازم است با هرکه رفیق توست نیکو مصاحبت کنی، و بر تو لازم است که کم سخن بگویی، مگر سخن خیر، و بر تو لازم است که بسیار یاد خدا کنی و لازم است که جامه هایت پاکیزه باشد، و پیش از آن که داخل حایر شوی غسل کنی، و لازم است که با خشوع و رقّت باشی و نماز بسیار بخوانی و بر محمّد و آل محمّد صلوات بسیار فرستی، و باید خود را از چیزهایی که سزاوار تو نیست حفظ کنی، و دیده ات را از حرام و شبهه بپوشانی، و به برادران مؤمن پریشان خود احسان کنی،

و اگر کسی را ببینی که خرجی اش تمام شده از او دستگیری کرده، و خرجی خود را بین او و خود به طور برابر قسمت کنی و تقیّه بر تو لازم است که قوام دین تو به آن است، و همچنین پرهیز از اموری که خدا از آن ها نهی فرموده و خصومت و بسیار قسم خوردن و مجادله و منازعه ای که در آن سوگند باشد ترک کنی، چون چنین رفتار کنی به اندازه ثواب حج و عمره برای تو تمام می شود و از جانب کسی که به مال خرج کردن، و از اهل خود دور افتادن طلب ثواب او کرده ای، مستوجب میشوی به اینکه به آمرزش گناهان و رحمت و خشنودی خدا به وطن بازگردی. هفتم: در روایت ابو حمزه ثمالی (رضوان اللّه علیه)، از امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) باب زیارت حضرت امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) نقل شده: چون به نینوا رسیدی بارهای خود را در آنجا بگذار، و به خود روغن ممال، و به چشم سرمه مکش، و گوشت مخور، البته تا زمانی که در آنجا اقامت داری. هشتم: غسل کردن با آب فرات است، که روایات در فضیلت آن بسیار وارد شده، در حدیثی از امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) نقل شده: هرکه به آب فرات غسل کند و قبر امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) را زیارت کند، از گناهان خالی شود، همانند روزی که

از مادر متولد شده اگرچه گناهانش از گناهان کبیره بوده باشد و روایت شده: خدمت آن حضرت عرض شد، که بسا شود که ما به زیارت قبر امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) برویم و غسل زیارت به سبب سروری هوا یا غیر آن بر ما دشوار باشد، فرمود: هرکه در فرات غسل کند و حضرت حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) را زیارت نماید، آن قَدر از فضیلت برای او نوشته شود که به شماره درنیاید. از بشیر دهّان روایت شده: امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) فرمود: هرکه به زیارت قبر حسین بن علی (عَلَيهِ السَّلَامُ) برود، پس وضو بگیرد و در فرات غسل کند، قدمی بر ندارد و قدمی نگذارد مگر آنکه حق تعالی برای او حجّ و عمره بنویسد و در بعضی از روایات آمده: غسل کن از فرات، از جایی که برابر قبر آن حضرت واقع شود و چنان که از بعضی روایات استفاده می شود خوب است چون به فرات برسد صد مرتبه اللّه أَكْبَرُ و صد مرتبه لَا إِلَهَ إِلَّا اللّه و صد مرتبه صلوات بر پیامبر و آل آن حضرت فرستد. نهم: چون خواستی وارد حایر مقدّس شوی، از دری که در جانب مشرق قرار دارد وارد شو، چنان که امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) به یوسف کنّاسی فرمودند. دهم: در روایت ابن قولویه آمده: امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) به مفضل بن عمر فرمود: ای مفضّل چون به

قبر امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) رسیدی بر در روضه بایست و این کلمات را بخوان که تو را به هر کلمه نصیبی از رحمت الهی خواهد بود:

سپس به سوی قبر روانه میشوی، و به هر گامی که بر میداری یا میگذاری، همانن ثواب کسی را داری که در راه خدا در خون خود دست و پا زده باشد چون نزدیک قبر رسیدی به قبر دست بمال و بگو:

پس از آن از قبر فاصله گرفته متوجه نماز میشوی، و به هر رکعت که نزد آن حضرت بجا می آوری همانند ثواب کسی را داری، که هزار مرتبه حج و عمره انجام داده و هزار بنده آزاد کرده و هزار مرتبه همراه پیامبر مرسل، برای خدا به جهاد برخاسته باشد. یازدهم: از ابو سعید مدائنی نقل شده: خدمت امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) مشرّف شده، پرسیدم: به زیارت قبر امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) بروم؟ آری برو به زیارت قبر امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) فرزند رسول خدا (صَلَّى اللّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) نیک ترین نیکان و پاکیزه ترین پاکیزگان و نیکوکارترین نیکوکاران و چون آن حضرت را زیارت کنی، نزد سر آن حضرت هزار مرتبه تسبیح امیر مؤمنان (عَلَيهِ السَّلَامُ) و نزد پای آن حضرت هزار مرتبه تسبیح حضرت فاطمه (عَلَيهَا السَّلَامُ) را بخوان، پس کنار

آن حضرت دو رکعت نماز بخوان و در آن دو رکعت سوره های (یس) و (اَلرَّحمن) را قرائت کن چون این عمل را بجا آوری ثواب بزرگی برای تو خواهد بود، گفتم: فدایت شودم: تسبیح علی و فاطمه (عَلَيهِمَا السَّلَامُ) را به من بیاموز، فرمود: باشد ای، ابو سعید، تسبیح علی (عَلَيهِ السَّلَامُ) این است:

و تسبیح حضرت فاطمه (عَلَيهَا السَّلَامُ) چنین است:

دوازدهم: نماز واجب و مستحبّ را نزد قبر امام حسین (عَلَيهِ السَّلَامُ) بخواند، زیرا نماز نزد آن حضرت مورد قبول است. سیّد ابن طاووس فرموده: با تمام وجود بکوش که نماز واجب و مستحب در حایر شریف از تو فوت نشود، همانا روایت شده: نماز واجب نزد آن حضرت برابر است با حج و نماز مستحب مساوی است با عمره. مؤلف گوید: ثواب بسیاری برای نماز در حایر شریف در روایت مفضّل گذشت. در روایت معتبری از امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) نقل شده: هرکه آن حضرت را زیارت کند و دو رکعت یا چهار رکعت نماز نزد آن حضرت بجا آورد ثواب حج و عمره برای او نوشته می شود. آنچه از روایات ظاهر می شود این است که نماز زیارت و غیر آن را در پشت قبر و بالای سر بجا آوردن، هر دو خوب است، و اگر بنای خواندن در بالای سر را دارد، عقب تر بایستد که محاذی اصل قبر مقدّس نباشد. در روایت ابو حمزه ثمالی از امام صادق (عَلَيهِ السَّلَامُ) آمده: نزد سر آن حضرت دو رکعت نماز بگذارد، در رکعت اول پس از سوره «حَمد» سوره «یس» و در رکعت دوم پس از سوره «حَمد» سوره الرّحمن بخوان و اگر خواهی پشت قبر این نماز را به جای آر. و البته در بالای سر

بهتر است، چون از این نماز فراغت یافتی، هرچه نماز میخواهی بخوان، ولی از این دو رکعت نماز زیارت، نزد هر قبری که زیارت کنند نباید غفلت ورزید. ابن قولویه از امام باقر (عَلَيهِ السَّلَامُ) روایت کرده که به شخصی فرمود: ای فلان تو را چه مانع است، که هرگاه حاجتی برایت روی دهد، نزد قبر حسین (صلوات اللّه علیه) بروی، و چهار رکعت نماز نزد او بخوانی، آنگاه حاجت خود را از خدا بخواهی به درستی که نماز واجب نزد آن حضرت برابر با حجّ، و نماز مستحبّ مساوی با عمره است.