فضیلت شب و روز دحوالارض و اعمال آن
شب بیست وپنجم: شب دَحوُ الاَرض است، یعنی پهن شدن زمین از زیر کعبه به روی آب، و از شبهای بسیار شریف است که رحمت خدا در آن نازل می شود، و قیام به عبادت درآن اجر بسیار دارد، و از حسن بن علی وشّاء روایت شده که گفته: من کودک بودم که با پدرم در شب بیست وپنجم ماه ذو القعده، در خدمت حضرت رضا (عَلَيهِ السَّلَامُ) شام خوردیم، حضرت فرمود امشب حضرت ابراهیم و حضرت عیسی (عَلَيهِمَا السَّلَامُ) متولّد شده اند، و زمین از زیر کعبه پهن شده، پس هرکه روزش را روزه بدارد، چنان است که شصت ماه روزه داشته باشد، و در روایت دیگر است که فرمود: در این روز حضرت قائم (عجل اللّه تعالی فرجه الشریف) قیام خواهد کرد.
روز بیست وپنجم: روز دَحُوالاَرض است، یکی از آن چهار روزی است، که در تمام سال به فضیلت روزه ممتاز است، و در روایتی آمده: که روزه این روز همانند روزه هفتاد سال است و در روایت دیگر آمده که کفاره هفتاد سال است، و هرکه این روز را روزه بدارد، و شب را به عبادت به سر آورد، برای او عبادت صد سال نوشته شود و برای روزه دار این روز، که هرچه در میان زمین و آسمان است استغفار کند، و این روزی است که رحمت خدا در آن منتشر شده،
و برای عبادت و اجتماع به ذکر خدا در این روز اجر بسیاری است، و باری این روز جز روزه و عبادت و ذکر خدا و غسل دو عمل دیگر وارد است: اوّل: نمازی که در کتاب های علمای شیعه از اهل قلم روایت شده و آن دو رکعت است در وقت چاشت [بالا آمدن آفتاب تا پیش از گذشتن از وقت ظهر] در هر رکعت پس از سوره «حَمد» پنج مرتبه سوره «و الشّمس» خوانده شود، و پس از سلام بگوید،
لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلا بِاللّه، الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ.
هیچ جنبش و نیرویی نیست مگر به خدای برتر بزرگ
آنگاه دعا کند و بخواند:
يَا مُقِيلَ الْعَثَراتِ، أَقِلْنِى عَثْرَتِى، يَا مُجِيبَ الدَّعَوَاتِ، أَجِبْ دَعْوَتِى، يَا سامِعَ الْأَصْواتِ اسْمَعْ صَوْتِى وَ ارْحَمْنِى، وَ تَجاوَزْ عَنْ سَيِّئاتِى وَ مَا عِنْدِى ؛ يَا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ.
ای نادیده گیر لغزش ها لغزشم را نادیده گیر، ای اجابت کننده دعاها، دعایم را اجابت کن، ای شنوای صداها، صدایم را بشنو، و به من رحم کن، و از بدی هایم و آنچه نزد من است درگذر، ای صاحب بزرگی و بزرگواری.
دوّم: خواندن دعایی که شیخ در کتاب «مصباح» فرموده: خواندن آن مستحبّ است:
اللّهمَّ دَاحِیَ الْکَعْبَةِ، وَ فَالِقَ الْحَبَّةِ، وَ صَارِفَ اللَّزْبَةِ، وَ کَاشِفَ
خدایا ای گستراننده کعبه، و شکافننده دانه، و برگیرنده سختی، و برطرف کننده
كُلِّ كُرْبَةٍ، أَسْأَلُكَ فِى هٰذَا الْيَوْمِ مِنْ أَيَّامِكَ، الَّتِى أَعْظَمْتَ حَقَّها، وَ أَقْدَمْتَ سَبْقَها، وَ جَعَلْتَها عِنْدَ الْمُؤْمِنِينَ وَدِيعَةً، وَ إِلَيْكَ ذَرِيعَةً، وَ بِرَحْمَتِكَ الْوَسِيعَةِ، أَنْ تُصَلِّىَ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ الْمُنْتَجَبِ فِى الْمِيثاقِ الْقَرِيبِ يَوْمَ التَّلاقِ فاتِقِ كُلِّ رَتْقٍ، وَ داعٍ إِلىٰ كُلِّ حَقٍّ، وَ عَلَىٰ أَهْلِ بَيْتِهِ الْأَطْهارِ، الْهُداةِ الْمَنارِ، دَعائِمِ الْجَبَّارِ، [وَ] وُلاةِ الْجَنَّةِ وَ النَّار ؛ وَ أَعْطِنا فِى يَوْمِنا هٰذَا مِنْ عَطائِكَ الْمَخْزُونِ غَيْرَ مَقْطُوعٍ وَ لَا مَمْنُوعٍ، تَجْمَعُ لَنا بِهِ التَّوْبَةَ، وَ حُسْنَ الْأَوْبَةِ ؛
هر گرفتاری، از تو می خواهم در این روز از روزهایت، که حقّش را بزرگ گرداندی، و سبقتش را پیش انداختی، و آن را نزد اهل ایمان امانت و و به سوی خود وسیله قرار دادی، و به رحمت گسترده ات که بر محمّد درود فرستی آن بنده برگزیده ات در پیمان نزدیک، روز دیدار، شکافنده هر امر بسته، و دعوت کننده به حق، و بر اهل بیت پاکش آن راهنمایان، و روشن کنندگان راه حق، ستونهای جبّار، و متولّیان بهشت و دوزخ، و عطا کن به ما از عطای در خزانه ات که نه بریده شود، و نه منع گردد، تا به وسیله آن توبه، و بازگشت خوبی برای ما فراهم نمایی
يَا خَيْرَ مَدْعُوٍّ، وَ أَكْرَمَ مَرْجُوٍّ، يَا كَفِىُّ يَا وَفِىُّ، يَا مَنْ لُطْفُهُ خَفِيٌّ، الْطُفْ لِي بِلُطْفِكَ، وَ أَسْعِدْنِى بِعَفْوِكَ، وَ أَيِّدْنِى بِنَصْرِكَ، وَ لَا تُنْسِنِى كَرِيمَ ذِكْرِكَ، بِوُلاةِ أَمْرِكَ، وَ حَفَظَةِ سِرِّكَ، وَ احْفَظْنِى مِنْ شَوائِبِ الدَّهْرِ، إِلىٰ يَوْمِ الْحَشْرِ وَ النَّشْرِ، وَ أَشْهِدْنِى أَوْلِياءَكَ عِنْدَ خُرُوجِ نَفْسِى، وَ حُلُولِ رَمْسِى، وَ انْقِطاعِ عَمَلِى، وَ انْقِضاءِ أَجَلِى. اَللّٰهُمَّ
ای بهترین خوانده شده و کریم ترین امید شده، ای کفایت کننده، ای وفادار، ای آن که لطفش پنهانی است، به لطفت به من لطف کن، و به عفوت خوشبختم نما، و به یاری ات تأییدم فرما، و از ذکر کریمانه ات فراموشم مکن به حق متولیان امرت و نگهبانان رازت و از گرفتاری های روزگار تا روز قیامت و برانگیخته شدن خفظم کن هنگام بیرون آمدن جانم، و فرو رفتن در قبرم، و تمام شدن کارم، و سپری شدن عمرم، اولیایت را به بالینم حاضر کن، خدایا
وَاذْكُرْنِى عَلَىٰ طُولِ الْبِلىٰ، إِذا حَلَلْتُ بَيْنَ أَطْباقِ الثَّرىٰ، وَ نَسِيَنِى النَّاسُونَ مِنَ الْوَرىٰ، وَ أَحْلِلْنِى دارَ الْمُقامَةِ، وَ بَوِّئْنِى مَنْزِلَ الْكَرامَةِ، وَاجْعَلْنِى مِنْ مُرافِقِى أَوْلِيائِكَ، وَ أَهْلِ اجْتِبائِكَ وَ اصْطِفائِكَ، وَ بارِكْ لِى فِى لِقائِكَ، وَ ارْزُقْنِى حُسْنَ الْعَمَلِ قَبْلَ حُلُولِ الْأَجَلِ، بَرِيئاً مِنَ الزَّلَلِ وَ سُوءِ الْخَطَلِ. اَللّٰهُمَّ وَ أَوْرِدْنِى حَوْضَ نَبِيِّكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ، وَ اسْقِنِى مِنْهُ مَشْرَباً رَوِيّاً، سائِغاً هَنِيئاً، لَاأَظْمَأُ بَعْدَهُ، وَ لَا أُحَلَّأُ وِرْدَهُ، وَ لَا عَنْهُ أُذادُ، وَ اجْعَلْهُ لِى خَيْرَ زادٍ، وَ أَوْفىٰ مِيعادٍ يَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهادُ. اَللّٰهُمَّ وَ الْعَنْ جَبابِرَةَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ وَ بِحُقُوقِ أَوْلِيائِكَ الْمُسْتَأْثِرِينَ. اَللّٰهُمَّ وَ اقْصِمْ دَعائِمَهُمْ، وَ أَهْلِكْ أَشْياعَهُمْ وَ عامِلَهُمْ، وَ عَجِّلْ مَهالِكَهُمْ، وَ اسْلُبْهُمْ مَمالِكَهُمْ، وَ ضَيِّقْ عَلَيْهِمْ مَسالِكَهُمْ، وَ الْعَنْ مُساهِمَهُمْ وَ مُشارِكَهُمْ. اللّهمَّ وَ عَجِّلْ فَرَجَ أَوْلِیَائِکَ، وَ ارْدُدْ
یادم کن، بر طول پوسیدگی، زمانی که در میان توده های خاک فرود آیم، و فراموش کنندگان از مردم فراموشم کنند، و در خانه اقامت فرودم آر، و در منزل کرامت جایم ده، و از دوستان اولیایت، و برگزیدگان و خاصان درگاهت قرارم ده، و دیدارت را بر من مبارک گردان، و پیش از فرا رسیدن پایان عمرم حسن عمل روزی ام فرما، درحالی که پاک از لغزش ها و گفتار بی پایه و منطق تباه باشم. خدایا مرا به حوض پیامبرت محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) وارد کن، و از آن به من بنوشان، نوشاندنی سیراب کننده، روان و گوارا، که پس از آن هرگز تشنه نشوم، و از ورود به آن طرد نگردم، و از آن منع نشوم، و آن را قرار ده برایم بهترین توشه، و کاملترین وعده گا، روزی که گواهان بپا می خیزند. خدایا لعنت کن گردن کشان گذشته و آینده را، هم آنان که حقوق اولیایت را به ناحق به خود اختصاص دادند. خدایا پایه هایشان را بشکن، و پیروان و عمّالشان را نابود ساز، زمیه های هلاکتشان را به زودی فراهم فرما، و کشورهای شان را از دستشان بگیر، و راه های شان را بر آنان تنگ کن، و بر آنان که با آنان سهیم و شریکند لعنت فرست. خدایا در فرج دوستانت شتاب کن
عَلَيْهِمْ مَظالِمَهُمْ، وَ أَظْهِرْ بِالْحَقِّ قائِمَهُمْ، وَ اجْعَلْهُ لِدِينِكَ مُنْتَصِراً، وَ بِأَمْرِكَ فِى أَعْدائِكَ مُؤْتَمِراً. اَللّٰهُمَّ احْفُفْهُ بِمَلائِكَةِ النَّصْرِ، وَ بِما أَلْقَيْتَ إِلَيْهِ مِنَ الْأَمْرِ فِى لَيْلَةِ الْقَدْرِ، مُنْتَقِماً لَكَ حَتّىٰ تَرْضىٰ، وَ يَعُودَ دِينُكَ بِهِ وَ عَلَىٰ يَدَيْهِ جَدِيداً غَضّاً، وَ يَمْحَضَ الْحَقَّ مَحْضاً، وَ يَرْفُضَ الْباطِلَ رَفْضاً. اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَيْهِ وَ عَلَىٰ جَمِيعِ آبائِهِ، وَ اجْعَلْنا مِنْ صَحْبِهِ وَ أُسْرَتِهِ، وَ ابْعَثْنا فِى كَرَّتِهِ، حَتّىٰ نَكُونَ فِى زَمانِهِ مِنْ أَعْوانِهِ. اَللّٰهُمَّ أَدْرِكْ بِنا قِيامَهُ، وَ أَشْهِدْنا أَيَّامَهُ وَ صَلِّ عَلَيْهِ (علیٰ مُحَمَّدٍ)، وَ ارْدُدْ إِلَيْنا سَلامَهُ، وَ السَّلامُ عَلَيْهِ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكاتُهُ.
و حقوق تاراج رفته آنان را به آنان بازگردان و قائم آنان را به حق آشکار کن، و او را یاری رسان دینت بدار، و درباره دشمنانت فرمانده به فرمانت قرار ده. خدایا فرشتگان پیروزی را گرداگرد او همواره بدار، و به آن دستوری که در شب قَدر به او القا کردی او را انتقام گیرنده خویش قرار ده، تا جایی که خشنود شوی، و دینت به وسیله او، و به دست او به گونه ای نو و تازه بازگردد، و حق به طور کامل ناب شود، و باطل به صورت همه جانبه به دور افکنده شود. خدایا بر او و همه پدرانش درود فرست، و ما را از همنشینان و خاندانش قرار بده، و در زمان بازگشتش ما را برانگیز، تا در دوران او در شمار یارانش باشیم. خدایا درک قیامش را روزی ما کن، و در روزگارش ما را حاضر کن، و بر او درود فرست، و سلام او را به ما باز رسان، درود و رحمت خدا و برکاتش بر او باد.
میرداماد (رَحمهُ اللّه) در رساله اربعه ایّام خود، در بیان اعمال روز دَحوُ الاَرض فرموده است: زیارت امام رضا (عَلَيهِ السَّلَامُ) در این روز افضل اعمال مستحبّ، و مؤکّدترین آداب می باشد، و همچنین زیارت آن حضرت در روز اول ماه رجب الفرد در نهایت تأکید بوده، و نسبت به آن ترغیب بسیار شده است.
روز آخر ماه: سال دویست وبیست بنابر مشهور، امام جواد
(عَلَيهِ السَّلَامُ)، در بغداد به سبب زهری که معتصم عباسی به ایشان خوراند شهید شد و این حادیثه تقریبا پس از درگذشت دوسال ونیم از مرگ مأمون عبّاسی اتفاق افتاد، چنان که خود آن جناب می فرمود اَلْفَرَجُ بَعْدَ الْمأمُونِ بِثَلاثینَ شَهْراً [گشایش کار سی ماه پس از مأمون است] و این جمله نشان دهنده این است که آن حضرت از سوء معاشرت مأمون در کمال رنج و ناراحتی بوده است، که مرگ خود را فرج و گشایش تعبیر نموده است، چنان که پدر بزرگوارشان امام رضا (عَلَيهِ السَّلَامُ)، در زمان ولایت عهدی خویش چنین بوده است و در هر جُمعه که از مسجد جامع باز می گشت، به همان حال که عرق ریزان و غبارآلوده بود، دستها را به درگاه الهی بلند نموده و می گفت: الهی اگر فرج و گشایش کار من در مرگ من است پس همین ساعت در مرگ من شتاب ورز و پیوسته در غم و اندوه بود، تا از دنیا رحلت فرمود، و امام جواد (عَلَيهِ السَّلَامُ) زمانی که وفات کرد از عمر شریفش بیست و چند سال و چند ماه گذشته بود، مرقد شریف ایشان در بقعه مبارکه کاظمیه در پشت سر جّد بزرگوارشان امام موسی بن جعفر (عَلَيهِمَا السَّلَامُ) قرار دارد.
: