و بدان که مفعال و مفعل و مفعله برای آله بود─ چون مخیط و مفتاح و مفرقه و فعله─ بفتح فاء از ثلاثی مجرد برای مره بود─ چون ضربته ضربه بمعنی یک بار زدن است─ و فعله بکسر فاء برای هیئه و چگونگی فعل بود─ چون جلست جلسه که بمعنی یک نوع نشستن است─ و فعله بضم فاء برای مقدار بود─ چون اکلت لقمه و فعاله─ برای چیزی بود که از فعل ساقط شود─ چنانکه کناسه و قلامه─

و بدان که از فعل ثلاثی مزید فیه─ و رباعی مجرد و مزید فیه─ مصدر میمی و اسم زمان و اسم مکان─ بر وزن اسم مفعول آن باب باشد

فصل:بدان که فعل یفعل مشروط است به آنکه─

عین الفعل یا لام الفعل او حرفی باشد از حروف حلق─ و آن شش است همزه و هاء و عین و غین و حاء و خاء─ و واو در مثال این باب چون وضع یضع─ بیفتد در مستقبلش─ زیرا که در اصل یوضع بود واو افتاد چنانکه در یعد─ بعد از آن کسره را بدل به فتحه کردند─ از جهه تثاقل حرف حلق─ بخلاف وجل یوجل که واو باقی است بحال خود